CloudAcademia
PL

Sieci komputerowe · Moduł 05 · Adresowanie IP: podstawy IPv4

Adresowanie IP: podstawy IPv4

Lekcja50 minPoczątkującyMarkdown

Wyświetlany jest surowy Markdown: nie udało się wczytać renderera.

## Dlaczego to ważne
Pracujesz z domu i łączysz się z dwiema wirtualnymi sieciami prywatnymi (VPN, Virtual Private Networks): jedną ze swojej firmy i jedną od klienta. Obie używają wewnętrznie `192.168.1.0/24`, tak samo jak Twój domowy router. Nagle połowa serwerów klienta jest nieosiągalna, a drukarka zniknęła. Nic się nie zepsuło. Twój laptop po prostu ma trzy trasy do „tej samej” sieci i może wybrać tylko jedną.

Albo kolega mówi: „Nowy serwer nie ma internetu”. Logujesz się i widzisz adres `169.254.83.17`. Jeśli umiesz odczytać tę liczbę, znasz już przyczynę: serwer nigdy nie dostał odpowiedzi od serwera protokołu dynamicznej konfiguracji hostów (DHCP, Dynamic Host Configuration Protocol) i nadał sobie adres zastępczy. Adresy IP niosą dużo informacji. Ta lekcja uczy, jak je czytać.

## Cele nauki
- Wyjaśnić, co identyfikuje adres IP, czym różni się od adresu MAC i jak adres IPv4 dzieli się na część sieciową i część hosta za pomocą długości prefiksu (zapis CIDR, Classless Inter-Domain Routing, bezklasowy routing międzydomenowy).
- Konwertować adresy i maski IPv4 między notacją dziesiętną z kropkami a binarną oraz obliczać adres sieci, adres broadcast i zakres użytecznych hostów dla danego prefiksu.
- Klasyfikować adresy IPv4 według przeznaczenia: publiczne, prywatne (RFC 1918), loopback, link-local, przestrzeń współdzielona dla Carrier-Grade NAT (RFC 6598), dokumentacyjne (RFC 5737), multicast i broadcast.
- Wyjaśnić, dlaczego powstał IPv6, oraz rozpoznać adres IPv6 i jego długość prefiksu.
- Porównać adresowanie statyczne z protokołem dynamicznej konfiguracji hostów (DHCP, Dynamic Host Configuration Protocol) oraz wyjaśnić, dlaczego istnieją adresowanie prywatne i translacja adresów sieciowych (NAT, network address translation).

## Kluczowe pojęcia

### Co identyfikuje adres IP
Pomyśl o adresie pocztowym. „ul. Długa 12 m. 3, Kraków” mówi poczcie, *gdzie* jesteś, a nie *kim* jesteś. Gdy się przeprowadzisz, dostajesz nowy adres. Twoje imię i nazwisko zostają te same.

**Adres protokołu internetowego (IP, Internet Protocol)** działa tak samo. Identyfikuje interfejs sieciowy *i miejsce, w którym się znajduje*: do jakiej sieci należy i którym hostem jest w tej sieci. Routery używają części sieciowej, by przekazywać pakiety w stronę właściwej sieci, przeskok po przeskoku (warstwa 3 [modelu OSI](../04-osi-model/lesson.pl.md)).

**Adres MAC (Media Access Control, kontrola dostępu do nośnika)** jest inny. To 48-bitowy identyfikator, zwykle wypalony w karcie sieciowej, używany tylko do dostarczania ramek w łączu lokalnym (warstwa 2). Nic nie mówi o lokalizacji.

| | Adres IP | Adres MAC |
|---|---|---|
| Warstwa OSI | 3 (Sieciowa) | 2 (Łącza danych) |
| Rozmiar | 32 bity (IPv4), 128 bitów (IPv6) | 48 bitów |
| Zapis | `192.0.2.130` | `00:00:5e:00:53:82` |
| Kto przydziela | Administrator sieci lub DHCP; zależy od sieci, do której się dołączasz | Producent (systemy operacyjne mogą go losować) |
| Zasięg | Od końca do końca, przez wiele sieci | Tylko jedno łącze; przepisywany na każdym routerze |
| Ma część sieciową? | Tak | Nie |

<figure class="diagram" style="--dg-w: 940px"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" class="dg" viewBox="0 0 940 300" width="940" height="300" role="img" aria-labelledby="ip-hop-by-hop-pl-title ip-hop-by-hop-pl-desc" font-family="Inter, system-ui, -apple-system, Segoe UI, Roboto, sans-serif" xml:lang="pl">
<title id="ip-hop-by-hop-pl-title">Adresy IP zostają, adresy MAC zmieniają się na każdym przeskoku</title>
<desc id="ip-hop-by-hop-pl-desc">Laptop o adresie 192.0.2.10 wysyła pakiet do serwera 203.0.113.80 przez routery R1 i R2. Ramka 1 idzie od MAC laptopa do MAC R1, ramka 2 od MAC R1 do MAC R2, a ramka 3 od MAC R2 do MAC serwera. Pakiet IP w środku, od 192.0.2.10 do 203.0.113.80, pozostaje taki sam od końca do końca.</desc>
<rect class="dg-bg" x="0.5" y="0.5" width="939" height="299" rx="16" fill="#ffffff" stroke="#e3e3dd"/>
<rect class="dg-card" x="40" y="40" width="140" height="96" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-icon-neutral" transform="translate(56 56) scale(1.2500)" fill="none" stroke="#17171c" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="M20 16V7a2 2 0 0 0-2-2H6a2 2 0 0 0-2 2v9m16 0H4m16 0 1.28 2.55a1 1 0 0 1-.9 1.45H3.62a1 1 0 0 1-.9-1.45L4 16"/></g>
<text x="98" y="77" font-size="15" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="700">Laptop</text>
<text x="58" y="108" font-size="12.5" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="500" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">192.0.2.10</text>
<rect class="dg-card" x="280" y="40" width="140" height="76" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-icon-neutral" transform="translate(296 56) scale(1.2500)" fill="none" stroke="#17171c" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><rect width="20" height="8" x="2" y="14" rx="2"/><path d="M6.01 18H6"/><path d="M10.01 18H10"/><path d="M15 10v4"/><path d="M17.84 7.17a4 4 0 0 0-5.66 0"/><path d="M20.66 4.34a8 8 0 0 0-11.31 0"/></g>
<text x="338" y="77" font-size="15" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="700">Router R1</text>
<rect class="dg-card" x="520" y="40" width="140" height="76" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-icon-neutral" transform="translate(536 56) scale(1.2500)" fill="none" stroke="#17171c" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><rect width="20" height="8" x="2" y="14" rx="2"/><path d="M6.01 18H6"/><path d="M10.01 18H10"/><path d="M15 10v4"/><path d="M17.84 7.17a4 4 0 0 0-5.66 0"/><path d="M20.66 4.34a8 8 0 0 0-11.31 0"/></g>
<text x="578" y="77" font-size="15" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="700">Router R2</text>
<rect class="dg-card" x="760" y="40" width="140" height="96" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-icon-neutral" transform="translate(776 56) scale(1.2500)" fill="none" stroke="#17171c" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><rect width="20" height="8" x="2" y="2" rx="2"/><rect width="20" height="8" x="2" y="14" rx="2"/><path d="M6 6h.01"/><path d="M6 18h.01"/></g>
<text x="818" y="77" font-size="15" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="700">Serwer</text>
<text x="778" y="108" font-size="12.5" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="500" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">203.0.113.80</text>
<g class="dg-l2"><path class="dg-stroke" d="M180 78H276" stroke="#15803d" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l2"><path class="dg-stroke" d="M269 72l8 6-8 6" stroke="#15803d" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l2"><rect class="dg-solid" x="193" y="160" width="74" height="26" rx="13" fill="#15803d"/><text x="230" y="177.5" font-size="12" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="700" text-anchor="middle">Ramka 1</text></g>
<text x="230" y="206" font-size="12" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="600" text-anchor="middle">MAC laptopa → MAC R1</text>
<g class="dg-l2"><path class="dg-stroke" d="M230.0 86V154" stroke="#15803d" stroke-width="1.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-dasharray="7 6"/></g>
<g class="dg-l2"><path class="dg-stroke" d="M420 78H516" stroke="#15803d" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l2"><path class="dg-stroke" d="M509 72l8 6-8 6" stroke="#15803d" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l2"><rect class="dg-solid" x="433" y="160" width="74" height="26" rx="13" fill="#15803d"/><text x="470" y="177.5" font-size="12" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="700" text-anchor="middle">Ramka 2</text></g>
<text x="470" y="206" font-size="12" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="600" text-anchor="middle">MAC R1 → MAC R2</text>
<g class="dg-l2"><path class="dg-stroke" d="M470.0 86V154" stroke="#15803d" stroke-width="1.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-dasharray="7 6"/></g>
<g class="dg-l2"><path class="dg-stroke" d="M660 78H756" stroke="#15803d" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l2"><path class="dg-stroke" d="M749 72l8 6-8 6" stroke="#15803d" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l2"><rect class="dg-solid" x="673" y="160" width="74" height="26" rx="13" fill="#15803d"/><text x="710" y="177.5" font-size="12" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="700" text-anchor="middle">Ramka 3</text></g>
<text x="710" y="206" font-size="12" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="600" text-anchor="middle">MAC R2 → MAC serwera</text>
<g class="dg-l2"><path class="dg-stroke" d="M710.0 86V154" stroke="#15803d" stroke-width="1.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-dasharray="7 6"/></g>
<text x="470" y="230" font-size="12.5" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500" text-anchor="middle">Nowa ramka w każdym łączu: adresy MAC zmieniają się na każdym routerze</text>
<g class="dg-l3"><rect class="dg-solid" x="40" y="246" width="860" height="34" rx="10" fill="#b45309"/><text x="470" y="268" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="700" text-anchor="middle">Pakiet IP w każdej ramce: 192.0.2.10 → 203.0.113.80 · bez zmian od końca do końca</text></g>
</svg></figure>

*Rysunek 1. Pakiet zachowuje źródło `192.0.2.10` i cel `203.0.113.80` od końca do końca. Każde łącze używa nowej ramki z nowymi adresami MAC.*

> [!CHECK]
> Zabierasz laptopa z domu do biura i podłączasz go. Dlaczego potrzebuje tam innego adresu IP?
>
> - [ ] Bo jego adres MAC zmienia się po dołączeniu do nowej sieci
> - [x] Bo adres IP musi należeć do sieci, do której podłączony jest laptop, inaczej routery nie mogą odesłać do niego ruchu
> - [ ] Bo adresy IP wygasają za każdym razem, gdy laptop zasypia
>
> Część sieciowa adresu IP mówi, gdzie jest host. Adres domowy w sieci biurowej wskazuje złe miejsce, więc odpowiedzi nigdy by nie dotarły. Adres MAC identyfikuje kartę, a nie lokalizację.

### Anatomia adresu IPv4
**Adres IPv4** (RFC 791) to liczba 32-bitowa. Komputery widzą 32 jedynki i zera. Ludzie zapisują go w notacji **dziesiętnej z kropkami**: cztery grupy po 8 bitów, zwane **oktetami**, każda zapisana jako liczba dziesiętna od 0 do 255 i rozdzielona kropkami.

Aby przeliczyć oktet między zapisem dziesiętnym a binarnym, użyj wartości pozycyjnej każdego z 8 bitów:

| Pozycja bitu | 1. | 2. | 3. | 4. | 5. | 6. | 7. | 8. |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wartość | 128 | 64 | 32 | 16 | 8 | 4 | 2 | 1 |
| `130` = 128 + 2 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 |
| `192` = 128 + 64 | 1 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |

- **Z dziesiętnego na binarny:** idź od lewej do prawej. Jeśli wartość pozycyjna mieści się w tym, co zostało, zapisz 1 i odejmij ją; w przeciwnym razie zapisz 0.
- **Z binarnego na dziesiętny:** dodaj wartości pozycyjne bitów równych 1.

Zatem `192.0.2.130` to `11000000.00000000.00000010.10000010`. Istnieje 2³² = 4 294 967 296 możliwych adresów IPv4, co brzmi imponująco, dopóki nie przypomnisz sobie, że są miliardy telefonów, laptopów, serwerów i czujników.

Każdy adres IPv4 ma dwie części:
- **część sieciową** (najbardziej lewe bity): w jakiej sieci jest host. Wszystkie hosty w tej samej sieci mają ją wspólną.
- **część hosta** (pozostałe bity): który to interfejs w tej sieci.

Sam adres nie mówi, gdzie przebiega podział. To zadanie długości prefiksu.

> [!CHECK]
> Czym jest `11000000.10101000.00000001.00010111` w zapisie dziesiętnym z kropkami?
>
> - [ ] `192.168.1.17`
> - [x] `192.168.1.23`
> - [ ] `192.164.1.23`
> - [ ] `193.168.1.23`
>
> `10101000` to 128 + 32 + 8 = 168, a `00010111` to 16 + 4 + 2 + 1 = 23. Wynik 17 oznacza zsumowanie tylko bitów 16 i 1 i pominięcie bitów 4 i 2.

### Długość prefiksu i maska podsieci
**Długość prefiksu** mówi, ile początkowych bitów to część sieciowa. Zapisuje się ją po ukośniku: w `192.0.2.130/26` pierwsze 26 bitów to sieć, a ostatnie 6 bitów to host. To **zapis CIDR**, od **Classless Inter-Domain Routing (CIDR)**, zdefiniowanego obecnie w RFC 4632.

**Maska podsieci** mówi to samo w zapisie dziesiętnym z kropkami: 1 dla każdego bitu sieci, 0 dla każdego bitu hosta. `/26` to 26 jedynek i 6 zer, czyli `255.255.255.192`.

<figure class="diagram" style="--dg-w: 800px"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" class="dg" viewBox="0 0 800 368" width="800" height="368" role="img" aria-labelledby="ip-address-anatomy-pl-title ip-address-anatomy-pl-desc" font-family="Inter, system-ui, -apple-system, Segoe UI, Roboto, sans-serif" xml:lang="pl">
<title id="ip-address-anatomy-pl-title">Anatomia adresu IPv4 192.0.2.130/26</title>
<desc id="ip-address-anatomy-pl-desc">Adres 192.0.2.130 zapisany jako cztery oktety dziesiętne i jako 32 bity. Długość prefiksu /26 oznacza pierwsze 26 bitów jako część sieciową, a ostatnie 6 bitów jako część hosta. Poniżej maska podsieci 255.255.255.192: 26 jedynek, a po nich 6 zer. Ustawienie wszystkich bitów hosta na 0 daje adres sieci 192.0.2.128; ustawienie ich wszystkich na 1 daje adres broadcast 192.0.2.191. Użyteczne adresy hostów obejmują zakres od 192.0.2.129 do 192.0.2.190, łącznie 62.</desc>
<rect class="dg-bg" x="0.5" y="0.5" width="799" height="367" rx="16" fill="#ffffff" stroke="#e3e3dd"/>
<text x="23" y="34" font-size="11" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="700" letter-spacing="1.2">ADRES IPv4  192.0.2.130/26</text>
<text x="110.0" y="66" font-size="20" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">192</text>
<text x="207.0" y="66" font-size="20" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="700" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">.</text>
<text x="304.0" y="66" font-size="20" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text>
<text x="401.0" y="66" font-size="20" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="700" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">.</text>
<text x="498.0" y="66" font-size="20" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">2</text>
<text x="595.0" y="66" font-size="20" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="700" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">.</text>
<text x="692.0" y="66" font-size="20" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">130</text>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-solid" x="23" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#0369a1"/><text x="33.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-solid" x="45" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#0369a1"/><text x="55.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-solid" x="67" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#0369a1"/><text x="77.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-solid" x="89" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#0369a1"/><text x="99.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-solid" x="111" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#0369a1"/><text x="121.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-solid" x="133" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#0369a1"/><text x="143.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-solid" x="155" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#0369a1"/><text x="165.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-solid" x="177" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#0369a1"/><text x="187.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-solid" x="217" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#0369a1"/><text x="227.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-solid" x="239" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#0369a1"/><text x="249.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-solid" x="261" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#0369a1"/><text x="271.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-solid" x="283" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#0369a1"/><text x="293.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-solid" x="305" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#0369a1"/><text x="315.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-solid" x="327" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#0369a1"/><text x="337.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-solid" x="349" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#0369a1"/><text x="359.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-solid" x="371" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#0369a1"/><text x="381.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-solid" x="411" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#0369a1"/><text x="421.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-solid" x="433" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#0369a1"/><text x="443.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-solid" x="455" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#0369a1"/><text x="465.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-solid" x="477" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#0369a1"/><text x="487.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-solid" x="499" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#0369a1"/><text x="509.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-solid" x="521" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#0369a1"/><text x="531.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-solid" x="543" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#0369a1"/><text x="553.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-solid" x="565" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#0369a1"/><text x="575.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-solid" x="605" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#0369a1"/><text x="615.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-solid" x="627" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#0369a1"/><text x="637.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l4"><rect class="dg-solid" x="649" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#c2410c"/><text x="659.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l4"><rect class="dg-solid" x="671" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#c2410c"/><text x="681.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l4"><rect class="dg-solid" x="693" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#c2410c"/><text x="703.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l4"><rect class="dg-solid" x="715" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#c2410c"/><text x="725.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l4"><rect class="dg-solid" x="737" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#c2410c"/><text x="747.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l4"><rect class="dg-solid" x="759" y="78" width="20" height="32" rx="4" fill="#c2410c"/><text x="769.0" y="99.5" font-size="13" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<text x="23" y="148" font-size="11" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="700" letter-spacing="1.2">MASKA PODSIECI  255.255.255.192  (/26)</text>
<text x="110.0" y="180" font-size="20" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">255</text>
<text x="207.0" y="180" font-size="20" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="700" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">.</text>
<text x="304.0" y="180" font-size="20" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">255</text>
<text x="401.0" y="180" font-size="20" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="700" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">.</text>
<text x="498.0" y="180" font-size="20" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">255</text>
<text x="595.0" y="180" font-size="20" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="700" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">.</text>
<text x="692.0" y="180" font-size="20" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">192</text>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="23" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#ebf3f7" stroke="#9ac3d9"/><text x="33.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="45" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#ebf3f7" stroke="#9ac3d9"/><text x="55.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="67" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#ebf3f7" stroke="#9ac3d9"/><text x="77.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="89" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#ebf3f7" stroke="#9ac3d9"/><text x="99.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="111" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#ebf3f7" stroke="#9ac3d9"/><text x="121.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="133" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#ebf3f7" stroke="#9ac3d9"/><text x="143.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="155" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#ebf3f7" stroke="#9ac3d9"/><text x="165.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="177" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#ebf3f7" stroke="#9ac3d9"/><text x="187.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="217" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#ebf3f7" stroke="#9ac3d9"/><text x="227.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="239" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#ebf3f7" stroke="#9ac3d9"/><text x="249.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="261" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#ebf3f7" stroke="#9ac3d9"/><text x="271.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="283" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#ebf3f7" stroke="#9ac3d9"/><text x="293.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="305" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#ebf3f7" stroke="#9ac3d9"/><text x="315.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="327" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#ebf3f7" stroke="#9ac3d9"/><text x="337.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="349" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#ebf3f7" stroke="#9ac3d9"/><text x="359.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="371" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#ebf3f7" stroke="#9ac3d9"/><text x="381.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="411" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#ebf3f7" stroke="#9ac3d9"/><text x="421.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="433" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#ebf3f7" stroke="#9ac3d9"/><text x="443.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="455" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#ebf3f7" stroke="#9ac3d9"/><text x="465.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="477" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#ebf3f7" stroke="#9ac3d9"/><text x="487.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="499" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#ebf3f7" stroke="#9ac3d9"/><text x="509.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="521" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#ebf3f7" stroke="#9ac3d9"/><text x="531.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="543" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#ebf3f7" stroke="#9ac3d9"/><text x="553.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="565" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#ebf3f7" stroke="#9ac3d9"/><text x="575.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="605" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#ebf3f7" stroke="#9ac3d9"/><text x="615.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="627" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#ebf3f7" stroke="#9ac3d9"/><text x="637.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">1</text></g>
<g class="dg-l4"><rect class="dg-tint" x="649" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#faf0ec" stroke="#e7b39e"/><text x="659.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#c2410c" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l4"><rect class="dg-tint" x="671" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#faf0ec" stroke="#e7b39e"/><text x="681.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#c2410c" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l4"><rect class="dg-tint" x="693" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#faf0ec" stroke="#e7b39e"/><text x="703.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#c2410c" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l4"><rect class="dg-tint" x="715" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#faf0ec" stroke="#e7b39e"/><text x="725.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#c2410c" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l4"><rect class="dg-tint" x="737" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#faf0ec" stroke="#e7b39e"/><text x="747.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#c2410c" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l4"><rect class="dg-tint" x="759" y="192" width="20" height="32" rx="4" fill="#faf0ec" stroke="#e7b39e"/><text x="769.0" y="213.5" font-size="13" class="dg-ink" fill="#c2410c" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">0</text></g>
<g class="dg-l1"><path class="dg-stroke" d="M24 230V238H646V230" stroke="#0369a1" stroke-width="2" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/><text x="335.0" y="258" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="700" text-anchor="middle">Część sieciowa · 26 bitów</text></g>
<g class="dg-l4"><path class="dg-stroke" d="M650 230V238H778V230" stroke="#c2410c" stroke-width="2" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/><text x="714.0" y="258" font-size="13" class="dg-ink" fill="#c2410c" font-weight="700" text-anchor="middle">Część hosta · 6 bitów</text></g>
<rect class="dg-card" x="23.0" y="284" width="242.0" height="62" rx="10" fill="#ffffff" stroke="#e3e3dd"/>
<text x="37.0" y="304" font-size="11.5" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="600">Adres sieci</text>
<text x="37.0" y="328" font-size="15" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="600" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">192.0.2.128</text>
<text x="251.0" y="304" font-size="11.5" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500" text-anchor="end">bity hosta same 0</text>
<rect class="dg-card" x="279.0" y="284" width="242.0" height="62" rx="10" fill="#ffffff" stroke="#e3e3dd"/>
<text x="293.0" y="304" font-size="11.5" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="600">Adres broadcast</text>
<text x="293.0" y="328" font-size="15" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="600" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">192.0.2.191</text>
<text x="507.0" y="304" font-size="11.5" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500" text-anchor="end">bity hosta same 1</text>
<rect class="dg-card" x="535.0" y="284" width="242.0" height="62" rx="10" fill="#ffffff" stroke="#e3e3dd"/>
<text x="549.0" y="304" font-size="11.5" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="600">Użyteczne hosty</text>
<text x="549.0" y="328" font-size="15" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="600" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">192.0.2.129 – .190</text>
<text x="763.0" y="304" font-size="11.5" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500" text-anchor="end">adresów: 62</text>
</svg></figure>

*Rysunek 2. `192.0.2.130/26`: 26 bitów sieci (niebieskie) i 6 bitów hosta (pomarańczowe). Maska ma 1 nad każdym bitem sieci.*

Warto zapamiętać typowe prefiksy:

| Prefiks | Maska podsieci | Bity hosta | Użyteczne hosty (2ʰ − 2) |
|---|---|---|---|
| `/8` | `255.0.0.0` | 24 | 16 777 214 |
| `/16` | `255.255.0.0` | 16 | 65 534 |
| `/24` | `255.255.255.0` | 8 | 254 |
| `/25` | `255.255.255.128` | 7 | 126 |
| `/26` | `255.255.255.192` | 6 | 62 |
| `/27` | `255.255.255.224` | 5 | 30 |
| `/28` | `255.255.255.240` | 4 | 14 |
| `/30` | `255.255.255.252` | 2 | 2 |

Każdy dodatkowy bit prefiksu zmniejsza liczbę adresów o połowę. „− 2” bierze się stąd, że dwa adresy w każdej sieci są zarezerwowane, jak zobaczysz w sekcji [Jak to działa](#jak-to-działa). Dzielenie bloku na mniejsze sieci to **subnetting** (podział na podsieci), omówiony w [06 — Subnetting](../06-subnetting/README.pl.md).

> [!NOTE]
> **Historia: adresowanie klasowe.** Przed 1993 rokiem pierwsze bity adresu ustalały jego rozmiar: klasa A (`0–127` w pierwszym oktecie, czyli `/8`), klasa B (`128–191`, czyli `/16`) i klasa C (`192–223`, czyli `/24`), a także klasa D (`224–239`, multicast) i klasa E (`240–255`, zarezerwowana). To **adresowanie klasowe** marnowało ogromne ilości przestrzeni, więc zastąpiło je CIDR (RFC 1519 w 1993, obecnie RFC 4632). Dziś każda długość prefiksu jest poprawna dla każdego adresu. Nadal usłyszysz „klasa C” używane potocznie w znaczeniu „`/24`”.

> [!CHECK]
> Która maska podsieci odpowiada prefiksowi `/20`?
>
> - [ ] `255.255.255.240`
> - [x] `255.255.240.0`
> - [ ] `255.240.0.0`
> - [ ] `255.255.0.0`
>
> Dwadzieścia jedynek to 8 + 8 + 4: `255.255`, potem `11110000` (240) w trzecim oktecie, potem `0`. `255.255.255.240` to `/28`, a `255.240.0.0` to `/12`.

### Adresy specjalnego przeznaczenia i rodzaje dostarczania
Pakiet IPv4 można dostarczyć na trzy sposoby:
- **Unicast:** do jednego interfejsu. Prawie cały ruch to unicast.
- **Broadcast:** do wszystkich hostów w sieci lokalnej. Adres **broadcast ograniczonego** `255.255.255.255` (RFC 919) nigdy nie opuszcza łącza lokalnego. Adres **broadcast kierowanego** sieci (wszystkie bity hosta ustawione na 1, na przykład `192.0.2.191` dla `192.0.2.128/26`) jest skierowany do wszystkich hostów konkretnej sieci; routery domyślnie go nie przekazują (RFC 2644, Best Current Practice BCP 34).
- **Multicast:** do wszystkich hostów, które dołączyły do grupy, w `224.0.0.0/4` (RFC 5771). Na przykład `224.0.0.251` jest używany przez multicastowy system nazw domen (mDNS, multicast Domain Name System, RFC 6762) w łączu lokalnym.

Nie każdy adres nadaje się do każdego celu. Internet Assigned Numbers Authority (IANA, organizacja przydzielająca numery w Internecie) prowadzi **rejestr adresów IPv4 specjalnego przeznaczenia** (RFC 6890). Każdy adres spoza tych bloków (i komuś przydzielony) to **adres publiczny**: globalnie unikalny i trasowalny w Internecie.

| Blok | Zakres | Przeznaczenie | Odniesienie |
|---|---|---|---|
| `0.0.0.0/8` | `0.0.0.0`–`0.255.255.255` | „Ta sieć”. `0.0.0.0` jako źródło oznacza „jeszcze brak adresu”, a gdy usługa nasłuchuje, „dowolny adres” | RFC 791, RFC 1122 |
| `10.0.0.0/8` | `10.0.0.0`–`10.255.255.255` | Prywatny | RFC 1918 |
| `100.64.0.0/10` | `100.64.0.0`–`100.127.255.255` | Przestrzeń adresowa współdzielona dla Carrier-Grade NAT (CGN) | RFC 6598 |
| `127.0.0.0/8` | `127.0.0.0`–`127.255.255.255` | Loopback: ruch nigdy nie opuszcza hosta (`127.0.0.1` = „ta maszyna”) | RFC 1122 |
| `169.254.0.0/16` | `169.254.0.0`–`169.254.255.255` | Link-local: nadawany samodzielnie, gdy nie skonfigurowano adresu; nietrasowany | RFC 3927 |
| `172.16.0.0/12` | `172.16.0.0`–`172.31.255.255` | Prywatny | RFC 1918 |
| `192.0.2.0/24` | `192.0.2.0`–`192.0.2.255` | Dokumentacyjny (TEST-NET-1) | RFC 5737 |
| `192.168.0.0/16` | `192.168.0.0`–`192.168.255.255` | Prywatny | RFC 1918 |
| `198.51.100.0/24` | `198.51.100.0`–`198.51.100.255` | Dokumentacyjny (TEST-NET-2) | RFC 5737 |
| `203.0.113.0/24` | `203.0.113.0`–`203.0.113.255` | Dokumentacyjny (TEST-NET-3) | RFC 5737 |
| `224.0.0.0/4` | `224.0.0.0`–`239.255.255.255` | Multicast | RFC 5771 |
| `240.0.0.0/4` | `240.0.0.0`–`255.255.255.254` | Zarezerwowany (dawna klasa E) | RFC 1112 |
| `255.255.255.255/32` | — | Broadcast ograniczony | RFC 919 |

Kilka grup się wyróżnia:
- **Adresy prywatne** (RFC 1918) może w swojej sieci używać każdy, bez pytania kogokolwiek o zgodę. Nie są trasowane w Internecie, więc miliony sieci używają ich ponownie. Dlatego Twoje VPN-y kolidowały w scenariuszu otwierającym.
- **Przestrzeń współdzielona** `100.64.0.0/10` (RFC 6598) jest przeznaczona dla dostawców usług internetowych (ISP, Internet service providers), którzy stosują **Carrier-Grade NAT (CGN)**: kolejną warstwę translacji adresów wewnątrz sieci ISP. Jeśli zewnętrzny (od strony sieci rozległej, WAN, wide area network) adres Twojego domowego routera zaczyna się od `100.64`–`100.127`, jesteś za CGN. Nie używaj tego bloku we własnych sieciach wewnętrznych.
- **Adresy dokumentacyjne** (RFC 5737) istnieją na potrzeby książek, prezentacji i przykładów takich jak ta lekcja. Nigdy nie są przydzielane prawdziwym hostom.

> [!NOTE]
> Rejestr zawiera jeszcze kilka bloków (na przykład `192.0.0.0/24` dla przydziałów protokołów Internet Engineering Task Force (IETF) i `198.18.0.0/15` do testów wydajności sieci, RFC 2544) i zapisuje dla każdego bloku, czy jest globalnie osiągalny. Multicast ma własny rejestr IANA (RFC 5771); jest w tabeli powyżej, bo spotykasz go codziennie. Zajrzyj do [rejestru IANA](https://www.iana.org/assignments/iana-ipv4-special-registry/), gdy trafisz na nieznany adres.

> [!CHECK]
> Który z tych adresów jest prywatny (RFC 1918)?
>
> - [ ] `172.32.0.10`
> - [ ] `100.64.0.10`
> - [x] `172.31.200.10`
> - [ ] `192.0.2.10`
>
> Blok RFC 1918 `172.16.0.0/12` obejmuje zakres od `172.16.0.0` do `172.31.255.255`, więc `172.32.0.10` jest poza nim. `100.64.0.10` to przestrzeń współdzielona CGN, a `192.0.2.10` to przestrzeń dokumentacyjna: oba są specjalne, ale żaden nie jest z RFC 1918.

### Jak host dostaje adres
Host może uzyskać konfigurację IPv4 na dwa sposoby:

| | Adresowanie statyczne | DHCP |
|---|---|---|
| Kto ustawia | Administrator, ręcznie lub automatyzacją | Serwer DHCP, automatycznie |
| Typowe zastosowanie | Routery, serwery, drukarki, infrastruktura sieciowa | Laptopy, telefony, komputery stacjonarne, maszyny wirtualne |
| Zalety | Przewidywalne; nie zależy od serwera | Brak literówek; centralna kontrola; adresy są wykorzystywane ponownie |
| Wady | Nie skaluje się; łatwo o duplikaty | Zależy od dostępności serwera DHCP |

Przy **adresowaniu statycznym** sam konfigurujesz cztery wartości: adres, długość prefiksu (lub maskę), **bramę domyślną** (router dla wszystkiego poza siecią lokalną) i serwery systemu nazw domen (DNS, Domain Name System). **Protokół dynamicznej konfiguracji hostów (DHCP)** (RFC 2131) przydziela te same wartości automatycznie. DHCP działa nad protokołem datagramów użytkownika (UDP, User Datagram Protocol), przy czym klienci używają portu 68, a serwery portu 67. Uzyskanie adresu wymaga czterech komunikatów, często zapamiętywanych jako **DORA**:

<figure class="diagram" style="--dg-w: 940px"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" class="dg" viewBox="0 0 940 410" width="940" height="410" role="img" aria-labelledby="ip-dhcp-dora-pl-title ip-dhcp-dora-pl-desc" font-family="Inter, system-ui, -apple-system, Segoe UI, Roboto, sans-serif" xml:lang="pl">
<title id="ip-dhcp-dora-pl-title">DHCP: Discover, Offer, Request, Acknowledge</title>
<desc id="ip-dhcp-dora-pl-desc">Klient, który nie ma jeszcze adresu, wysyła broadcastem DISCOVER z 0.0.0.0 na 255.255.255.255. Serwer DHCP pod adresem 192.168.1.1 odpowiada komunikatem OFFER z adresem 192.168.1.23/24 oraz bramą, DNS i czasem dzierżawy. Klient wysyła broadcastem REQUEST dla tego adresu, a serwer potwierdza komunikatem ACK, który rozpoczyna dzierżawę.</desc>
<rect class="dg-bg" x="0.5" y="0.5" width="939" height="409" rx="16" fill="#ffffff" stroke="#e3e3dd"/>
<path class="dg-line" d="M190 98V394" stroke="#cfcfc8" stroke-width="1.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-dasharray="7 6"/>
<path class="dg-line" d="M750 98V394" stroke="#cfcfc8" stroke-width="1.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-dasharray="7 6"/>
<rect class="dg-card" x="85" y="24" width="210" height="74" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-icon-neutral" transform="translate(99 38) scale(1.1667)" fill="none" stroke="#17171c" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="M20 16V7a2 2 0 0 0-2-2H6a2 2 0 0 0-2 2v9m16 0H4m16 0 1.28 2.55a1 1 0 0 1-.9 1.45H3.62a1 1 0 0 1-.9-1.45L4 16"/></g>
<text x="137" y="56" font-size="14" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="700">Klient</text>
<text x="137" y="76" font-size="12" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">jeszcze bez adresu</text>
<rect class="dg-card" x="645" y="24" width="210" height="74" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-icon-neutral" transform="translate(659 38) scale(1.1667)" fill="none" stroke="#17171c" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><rect width="20" height="8" x="2" y="14" rx="2"/><path d="M6.01 18H6"/><path d="M10.01 18H10"/><path d="M15 10v4"/><path d="M17.84 7.17a4 4 0 0 0-5.66 0"/><path d="M20.66 4.34a8 8 0 0 0-11.31 0"/></g>
<text x="697" y="56" font-size="14" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="700">Serwer DHCP</text>
<text x="697" y="76" font-size="12" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">192.168.1.1</text>
<text x="470" y="128" font-size="12.5" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="600" text-anchor="middle">DISCOVER</text>
<text x="470" y="145" font-size="12.5" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="500" text-anchor="middle">z 0.0.0.0 na 255.255.255.255 (broadcast)</text>
<g class="dg-l1"><circle class="dg-solid" cx="422" cy="124" r="11" fill="#0369a1"/><text x="422" y="128.5" font-size="12" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="700" text-anchor="middle">D</text></g>
<g class="dg-l1"><path class="dg-stroke" d="M194 159H744" stroke="#0369a1" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l1"><path class="dg-stroke" d="M736 153l8 6-8 6" stroke="#0369a1" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<text x="470" y="197" font-size="12.5" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="600" text-anchor="middle">OFFER</text>
<text x="470" y="214" font-size="12.5" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="500" text-anchor="middle">192.168.1.23/24 · brama · DNS · czas dzierżawy</text>
<g class="dg-l7"><circle class="dg-solid" cx="433.25" cy="193" r="11" fill="#6d28d9"/><text x="433.25" y="197.5" font-size="12" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="700" text-anchor="middle">O</text></g>
<g class="dg-l7"><path class="dg-stroke" d="M746 228H196" stroke="#6d28d9" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l7"><path class="dg-stroke" d="M204 222l-8 6 8 6" stroke="#6d28d9" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<text x="470" y="266" font-size="12.5" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="600" text-anchor="middle">REQUEST</text>
<text x="470" y="283" font-size="12.5" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="500" text-anchor="middle">&quot;Biorę 192.168.1.23&quot; (broadcast)</text>
<g class="dg-l1"><circle class="dg-solid" cx="425.75" cy="262" r="11" fill="#0369a1"/><text x="425.75" y="266.5" font-size="12" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="700" text-anchor="middle">R</text></g>
<g class="dg-l1"><path class="dg-stroke" d="M194 297H744" stroke="#0369a1" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l1"><path class="dg-stroke" d="M736 291l8 6-8 6" stroke="#0369a1" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<text x="470" y="335" font-size="12.5" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="600" text-anchor="middle">ACK</text>
<text x="470" y="352" font-size="12.5" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="500" text-anchor="middle">potwierdzone: dzierżawa się zaczyna</text>
<g class="dg-l7"><circle class="dg-solid" cx="440.75" cy="331" r="11" fill="#6d28d9"/><text x="440.75" y="335.5" font-size="12" class="dg-on" fill="#ffffff" font-weight="700" text-anchor="middle">A</text></g>
<g class="dg-l7"><path class="dg-stroke" d="M746 366H196" stroke="#6d28d9" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l7"><path class="dg-stroke" d="M204 360l-8 6 8 6" stroke="#6d28d9" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
</svg></figure>

*Rysunek 3. Czterokomunikatowa wymiana DHCP. Klient nie ma jeszcze adresu, więc zaczyna od broadcastu.*

Adres to **dzierżawa** (lease), a nie prezent. Domyślnie klient próbuje odnowić ją u tego samego serwera w połowie czasu dzierżawy. Ponieważ DISCOVER jest broadcastem, nie przechodzi przez routery. W sieciach bez lokalnego serwera DHCP router uruchamia **agenta przekazywania DHCP** (DHCP relay agent), który przekazuje żądanie do serwera centralnego.

Jeśli żaden serwer DHCP nie odpowie, wiele systemów operacyjnych nadaje sobie adres link-local z `169.254.0.0/16` (RFC 3927; Windows nazywa to Automatic Private IP Addressing, APIPA). Host może wtedy rozmawiać z sąsiadami w tym samym łączu, ale nie ma bramy, więc nie dotrze do Internetu. To jest ten serwer „bez internetu” ze scenariusza otwierającego.

**Dlaczego istnieją adresowanie prywatne i NAT.** Adresów IPv4 nie starcza dla każdego urządzenia: IANA rozdała swoje ostatnie wolne bloki rejestrom regionalnym w 2011 roku. Rozwiązaniem było nadanie urządzeniom wewnętrznym adresów prywatnych i tłumaczenie ich na brzegu. **Translacja adresów sieciowych (NAT, Network Address Translation)** (RFC 3022) przepisuje adres źródłowy pakietów wychodzących na adres publiczny routera. Najpopularniejsza odmiana, **translacja adresów i portów (PAT, Port Address Translation)** (zwana też NAPT lub „NAT overload”), przepisuje również port źródłowy, dzięki czemu cała sieć może dzielić jeden adres publiczny:

<figure class="diagram" style="--dg-w: 940px"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" class="dg" viewBox="0 0 940 330" width="940" height="330" role="img" aria-labelledby="ip-pat-pl-title ip-pat-pl-desc" font-family="Inter, system-ui, -apple-system, Segoe UI, Roboto, sans-serif" xml:lang="pl">
<title id="ip-pat-pl-title">PAT: wiele urządzeń prywatnych dzieli jeden adres publiczny</title>
<desc id="ip-pat-pl-desc">Laptop o adresie 192.168.1.23 z portem 50514 i telefon o adresie 192.168.1.40 z portem 50514 wysyłają ruch przez router domowy, którego adres wewnętrzny to 192.168.1.1, a zewnętrzny 203.0.113.7. Tabela translacji routera przypisuje laptopa do 203.0.113.7 port 61001, a telefon do 203.0.113.7 port 61002, więc oba urządzenia dzielą jeden adres publiczny w Internecie.</desc>
<rect class="dg-bg" x="0.5" y="0.5" width="939" height="329" rx="16" fill="#ffffff" stroke="#e3e3dd"/>
<g class="dg-l2"><rect class="dg-tint" x="20" y="20" width="300" height="290" rx="16" fill="#f1f7f3" stroke="#a1ccb1" stroke-width="1.2" stroke-dasharray="6 5"/>
<g class="dg-icon" transform="translate(36 33) scale(0.7500)" fill="none" stroke="#15803d" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><rect x="4" y="11" width="16" height="10" rx="2"/><path d="M8 11V7a4 4 0 0 1 8 0v4"/></g>
<text x="62" y="47" font-size="13" class="dg-ink" fill="#15803d" font-weight="700">Sieć prywatna</text></g>
<rect class="dg-card" x="44" y="64" width="252" height="96" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-icon-neutral" transform="translate(60 80) scale(1.2500)" fill="none" stroke="#17171c" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="M20 16V7a2 2 0 0 0-2-2H6a2 2 0 0 0-2 2v9m16 0H4m16 0 1.28 2.55a1 1 0 0 1-.9 1.45H3.62a1 1 0 0 1-.9-1.45L4 16"/></g>
<text x="102" y="101" font-size="15" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="700">Laptop</text>
<text x="62" y="132" font-size="12.5" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="500" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">192.168.1.23:50514</text>
<rect class="dg-card" x="44" y="190" width="252" height="96" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-icon-neutral" transform="translate(60 206) scale(1.2500)" fill="none" stroke="#17171c" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><rect width="14" height="20" x="5" y="2" rx="2"/><path d="M12 18h.01"/></g>
<text x="102" y="227" font-size="15" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="700">Telefon</text>
<text x="62" y="258" font-size="12.5" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="500" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">192.168.1.40:50514</text>
<rect class="dg-card" x="360" y="40" width="400" height="250" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-icon-neutral" transform="translate(376 54) scale(1.2500)" fill="none" stroke="#17171c" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><rect width="20" height="8" x="2" y="14" rx="2"/><path d="M6.01 18H6"/><path d="M10.01 18H10"/><path d="M15 10v4"/><path d="M17.84 7.17a4 4 0 0 0-5.66 0"/><path d="M20.66 4.34a8 8 0 0 0-11.31 0"/></g>
<text x="418" y="76" font-size="15" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="700">Router domowy · PAT</text>
<text x="378" y="108" font-size="12.5" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">wewnętrzny 192.168.1.1</text>
<text x="742" y="108" font-size="12.5" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500" text-anchor="end" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">zewnętrzny 203.0.113.7</text>
<text x="378" y="140" font-size="13" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="700">Tabela translacji</text>
<g class="dg-l4"><rect class="dg-tint" x="376" y="152" width="368" height="122" rx="8" fill="#fbf2ee" stroke="#e7b39e"/></g>
<text x="390" y="176" font-size="11.5" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="600">Adres:port wewnętrzny</text>
<text x="730" y="176" font-size="11.5" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="600" text-anchor="end">Adres:port zewnętrzny</text>
<text x="390" y="210" font-size="13" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="500" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">192.168.1.23:50514</text>
<text x="560" y="210" font-size="14" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="700" text-anchor="middle">→</text>
<g class="dg-l4"><text x="730" y="210" font-size="13" class="dg-ink" fill="#c2410c" font-weight="700" text-anchor="end" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">203.0.113.7:61001</text></g>
<text x="390" y="248" font-size="13" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="500" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">192.168.1.40:50514</text>
<text x="560" y="248" font-size="14" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="700" text-anchor="middle">→</text>
<g class="dg-l4"><text x="730" y="248" font-size="13" class="dg-ink" fill="#c2410c" font-weight="700" text-anchor="end" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">203.0.113.7:61002</text></g>
<path class="dg-line" d="M296 112H330V150H356" stroke="#cfcfc8" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
<path class="dg-line" d="M349 144l8 6-8 6" stroke="#cfcfc8" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
<path class="dg-line" d="M296 238H330V180H356" stroke="#cfcfc8" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
<path class="dg-line" d="M349 174l8 6-8 6" stroke="#cfcfc8" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
<path class="dg-line" d="M760 165H836" stroke="#cfcfc8" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
<path class="dg-line" d="M829 159l8 6-8 6" stroke="#cfcfc8" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
<circle class="dg-card" cx="880" cy="165" r="38" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-icon-neutral" transform="translate(863 148) scale(1.4167)" fill="none" stroke="#17171c" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><circle cx="12" cy="12" r="10"/><path d="M12 2a14.5 14.5 0 0 0 0 20 14.5 14.5 0 0 0 0-20"/><path d="M2 12h20"/></g>
<text x="880" y="226" font-size="14" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="700" text-anchor="middle">Internet</text>
</svg></figure>

*Rysunek 4. PAT: oba urządzenia dzielą publiczny adres `203.0.113.7`. Router pamięta, który port zewnętrzny należy do którego adresu i portu wewnętrznego, i tłumaczy odpowiedzi z powrotem.*

> [!CHECK]
> Laptop pokazuje adres `169.254.37.12/16` i brak bramy domyślnej. Jaka jest najbardziej prawdopodobna przyczyna?
>
> - [ ] ISP umieścił laptopa za Carrier-Grade NAT
> - [x] Laptop nie dostał odpowiedzi od serwera DHCP i nadał sobie adres link-local
> - [ ] Administrator skonfigurował adres statyczny w zakresie prywatnym
> - [ ] Laptop używa interfejsu loopback
>
> `169.254.0.0/16` to blok link-local (RFC 3927), który hosty wybierają, gdy DHCP zawodzi. CGN używa `100.64.0.0/10`, a loopback to `127.0.0.0/8`. Sprawdź kabel, połączenie Wi-Fi lub serwer DHCP.

### Pierwsze spojrzenie na IPv6
NAT podtrzymał IPv4, ale łamie ideę, że każdy host może dotrzeć do każdego innego, a CGN zwiększa koszty i złożoność dla dostawców ISP. **Protokół internetowy w wersji 6 (IPv6)** (RFC 8200) rozwiązuje problem niedoboru u źródła: jego adresy mają 128 bitów, więc jest ich 2¹²⁸ (około 3,4 × 10³⁸).

Adres IPv6 rozpoznasz po dwukropkach i cyfrach szesnastkowych: osiem grup po 16 bitów, każda zapisana najwyżej czterema cyframi szesnastkowymi.

```text
Full form:        2001:0db8:0000:0010:0000:0000:0000:0082/64
Compressed form:  2001:db8:0:10::82/64
Network prefix:   2001:db8:0:10        (first 64 bits = first four groups)
Interface ID:     ::82                 (last 64 bits = 0:0:0:82)
```

- Zera wiodące w grupie można pominąć (`0db8` → `db8`), a jeden ciąg grup złożonych z samych zer można zastąpić przez `::`. Dokładne reguły (RFC 5952) są w module 07.
- Długość prefiksu działa dokładnie tak jak w IPv4. `/64` to standardowy rozmiar jednego segmentu sieci (sieci lokalnej, LAN, local area network), co zostawia 64 bity na identyfikator interfejsu.
- `2001:db8::/32` to prefiks dokumentacyjny IPv6 (RFC 3849), odpowiednik RFC 5737. Adresy zaczynające się od `fe80:` to link-local, odpowiednik `169.254.0.0/16`.

Większość sieci działa dziś z IPv4 i IPv6 równolegle (dual stack). Typy adresów, autokonfiguracja i planowanie są omówione w [07 — IPv6](../07-ipv6/README.pl.md).

> [!CHECK]
> W `2001:db8:0:10::82/64` która część to prefiks sieci?
>
> - [ ] `2001:db8`, pierwsze dwie grupy
> - [x] `2001:db8:0:10`, pierwsze cztery grupy (64 bity)
> - [ ] `::82`, ostatnia część po podwójnym dwukropku
> - [ ] Cały adres, ponieważ IPv6 nie ma części hosta
>
> Każda grupa to 16 bitów, więc `/64` obejmuje pierwsze cztery grupy. `::` zastępuje trzy grupy samych zer między `10` a `82`, które należą do identyfikatora interfejsu.

## Jak to działa
Dla dowolnego adresu IPv4 i prefiksu możesz obliczyć jego sieć ręcznie. Weźmy `192.0.2.130/26` z rysunku 2.

1. **Zapisz adres binarnie.** `192.0.2.130` → `11000000.00000000.00000010.10000010`.
2. **Zapisz maskę.** `/26` → 26 jedynek, 6 zer → `11111111.11111111.11111111.11000000` = `255.255.255.192`.
3. **Znajdź adres sieci.** Zachowaj bity sieci i ustaw każdy bit hosta na 0 (bitowy AND adresu i maski). Zmienia się tylko ostatni oktet: `10000010` AND `11000000` = `10000000` = 128. Adres sieci: **`192.0.2.128`**.
4. **Znajdź adres broadcast.** Zachowaj bity sieci i ustaw każdy bit hosta na 1: `10111111` = 128 + 63 = 191. Adres broadcast: **`192.0.2.191`**.
5. **Znajdź zakres użytecznych hostów.** Wszystko pomiędzy: pierwszy host **`192.0.2.129`**, ostatni host **`192.0.2.190`**.
6. **Policz hosty.** 6 bitów hosta daje 2⁶ = 64 adresy. Minus adres sieci i adres broadcast: **62 użyteczne hosty**.

```text
Address    192.0.2.130    11000000.00000000.00000010.10|000010
Mask       /26            11111111.11111111.11111111.11|000000
Network    192.0.2.128    11000000.00000000.00000010.10|000000   host bits all 0
Broadcast  192.0.2.191    11000000.00000000.00000010.10|111111   host bits all 1
First host 192.0.2.129    11000000.00000000.00000010.10|000001
Last host  192.0.2.190    11000000.00000000.00000010.10|111110
```

> [!TIP]
> Skrót dla „ciekawego” oktetu (tego, w którym maska nie jest ani 255, ani 0): **rozmiar bloku** to 256 minus wartość maski. Dla `.192` to 64, więc sieci zaczynają się od 0, 64, 128 i 192. Adres `.130` wpada do bloku zaczynającego się od 128, a ten blok kończy się na 128 + 64 − 1 = 191.

Host wykonuje te same obliczenia za każdym razem, gdy wysyła pakiet. Jeśli cel jest w jego własnej sieci, dostarcza pakiet bezpośrednio w łączu. Jeśli nie, wysyła go do bramy domyślnej. Dlatego zła maska powoduje tak dziwne awarie.

> [!CHECK]
> Jaki jest adres broadcast sieci zawierającej `198.51.100.200/27`?
>
> - [ ] `198.51.100.255`
> - [ ] `198.51.100.207`
> - [x] `198.51.100.223`
> - [ ] `198.51.100.224`
>
> `/27` ma rozmiar bloku 32: sieci zaczynają się od .192 i .224. `.200` leży w bloku `.192`, który kończy się na 192 + 32 − 1 = 223. `.255` byłby poprawny tylko dla `/24`, a `.224` to początek następnej sieci.

## Przykład praktyczny
Logujesz się na serwer z Linuksem i na laptopa z Windowsem i odczytujesz ich konfigurację. Wszystkie wartości to adresy dokumentacyjne lub prywatne; adresy MAC pochodzą z bloku dokumentacyjnego z RFC 7042.

**Serwer Linux (konfiguracja statyczna).** Wyświetl adresy jednego interfejsu:

```bash
ip addr show dev eth0
```

```text
2: eth0: <BROADCAST,MULTICAST,UP,LOWER_UP> mtu 1500 qdisc fq_codel state UP group default qlen 1000
    link/ether 00:00:5e:00:53:82 brd ff:ff:ff:ff:ff:ff
    inet 192.0.2.130/26 brd 192.0.2.191 scope global eth0
       valid_lft forever preferred_lft forever
    inet6 2001:db8:0:10::82/64 scope global
       valid_lft forever preferred_lft forever
    inet6 fe80::200:5eff:fe00:5382/64 scope link
       valid_lft forever preferred_lft forever
```

Przeczytaj to wiersz po wierszu:
- `link/ether 00:00:5e:00:53:82` to adres MAC (warstwa 2). `brd ff:ff:ff:ff:ff:ff` to adres broadcast Ethernetu.
- `inet 192.0.2.130/26` to adres IPv4 i długość prefiksu. `brd 192.0.2.191` to adres broadcast, który obliczyłeś w sekcji Jak to działa.
- `scope global` oznacza, że adres można używać poza tym hostem (adresy loopback mają `scope host`).
- `valid_lft forever` oznacza, że adres nie wygasa: został ustawiony statycznie. Adres z DHCP pokazuje słowo `dynamic` i czas życia w sekundach.
- `inet6 2001:db8:0:10::82/64` to globalny adres IPv6 z prefiksem `/64`. `inet6 fe80::…` to adres IPv6 link-local; każdy interfejs IPv6 ma jeden.

Teraz tablica routingu:

```bash
ip route
```

```text
default via 192.0.2.129 dev eth0 proto static metric 100
192.0.2.128/26 dev eth0 proto kernel scope link src 192.0.2.130 metric 100
```

- Drugi wiersz to **trasa bezpośrednio podłączona** (connected route): jądro utworzyło ją z adresu i prefiksu. Wszystko w `192.0.2.128/26` jest dostarczane bezpośrednio przez `eth0`.
- Pierwszy wiersz to trasa domyślna: wszystko inne trafia do bramy `192.0.2.129`. Brama leży w `192.0.2.128/26`, tak jak powinna, inaczej host nie mógłby się z nią połączyć.

**Laptop z Windowsem (DHCP).** W terminalu:

```text
ipconfig /all
```

Skrócony wynik:

```text
Ethernet adapter Ethernet:

   Connection-specific DNS Suffix  . : example.com
   Physical Address. . . . . . . . . : 00-00-5E-00-53-23
   DHCP Enabled. . . . . . . . . . . : Yes
   Autoconfiguration Enabled . . . . : Yes
   Link-local IPv6 Address . . . . . : fe80::1c2b:3d4e:5f60:7a8b%12(Preferred)
   IPv4 Address. . . . . . . . . . . : 192.168.1.23(Preferred)
   Subnet Mask . . . . . . . . . . . : 255.255.255.0
   Lease Obtained. . . . . . . . . . : Wednesday, 4 November 2026 08:12:40
   Lease Expires . . . . . . . . . . : Thursday, 5 November 2026 08:12:40
   Default Gateway . . . . . . . . . : 192.168.1.1
   DHCP Server . . . . . . . . . . . : 192.168.1.1
   DNS Servers . . . . . . . . . . . : 192.168.1.1
```

- `192.168.1.23` z maską `255.255.255.0` to `192.168.1.23/24`: adres prywatny (RFC 1918) w sieci `192.168.1.0/24`, broadcast `192.168.1.255`, hosty od `.1` do `.254`.
- `DHCP Enabled: Yes`, czasy dzierżawy i `DHCP Server` pokazują, że adres pochodzi z DHCP, z dzierżawą na 24 godziny. Domowy router jest jednocześnie bramą, serwerem DHCP i przekaźnikiem DNS, co jest typowe.
- `Autoconfiguration Enabled: Yes` oznacza, że jeśli DHCP zawiedzie, Windows wraca do adresu `169.254.x.x` (APIPA).
- `%12` po adresie IPv6 link-local to indeks strefy: numer interfejsu, potrzebny, ponieważ każdy interfejs ma adresy w `fe80::/10`.

Aby dotrzeć do Internetu, ruch tego laptopa wychodzi z publicznym adresem routera dzięki PAT. Nikt poza domem nigdy nie widzi `192.168.1.23`.

> [!NOTE]
> Nazwy pól, ich kolejność i format daty zależą od wersji Windowsa i języka interfejsu. W macOS `ifconfig en0` pokazuje maskę szesnastkowo (`netmask 0xffffff00` = `255.255.255.0`), a `ipconfig getpacket en0` pokazuje dzierżawę DHCP. Tych poleceń użyjesz w laboratorium.

## Typowe błędy
- **Używanie `0` lub `255` jako adresu hosta bez zastanowienia.** W `/24` `.0` to sieć, a `.255` to broadcast. W innych prefiksach przesuwają się: w `192.0.2.128/26` zarezerwowane są `.128` i `.191`, a `.255` należy do innej sieci. Zawsze licz.
- **Zakładanie, że ostatni oktet to zawsze część hosta.** To prawda tylko dla `/24`. `172.20.13.77/20` leży w sieci `172.20.0.0/20`, która sięga do `172.20.15.255`.
- **Umieszczenie bramy domyślnej poza siecią hosta.** Host musi dotrzeć do bramy bezpośrednio w łączu. Przy `192.0.2.130/26` brama `192.0.2.1` jest nieosiągalna.
- **Wybór `192.168.0.0/24` lub `192.168.1.0/24` dla sieci biurowej lub chmurowej.** Używają ich domowe routery, więc każdy zdalny pracownik na VPN będzie miał kolizję. Wybierz mniej popularny blok, na przykład losową `/24` z `10.0.0.0/8`, i zaplanuj go (zobacz [moduł 06](../06-subnetting/README.pl.md)).
- **Używanie wewnętrznie `100.64.0.0/10`, zakresów dokumentacyjnych lub „nieużywanej” przestrzeni publicznej.** Przestrzeń współdzielona może kolidować z CGN Twojego ISP; zakresy dokumentacyjne mogą mylić narzędzia; ta przestrzeń publiczna należy do kogoś innego.
- **Traktowanie `169.254.x.x` jako konfiguracji do ręcznej poprawki.** To objaw. Napraw ścieżkę DHCP (kabel, Wi-Fi, wirtualna sieć LAN czyli VLAN, relay, serwer), zamiast ustawiać statycznie adres link-local.
- **Oczekiwanie reguły „− 2” wszędzie.** Łącza punkt-punkt `/31` (RFC 3021) i trasy hostów `/32` to przypadki szczególne, omówione w module 06.

## Kwestie bezpieczeństwa
- **Prywatny nie znaczy bezpieczny.** Adres RFC 1918 oznacza tylko „nietrasowany w Internecie”. Wszystko, co dotrze do Twojej sieci (użytkownik VPN, zainfekowany laptop, źle skonfigurowany peering chmurowy), może dotrzeć do tych hostów. Chroń je zaporami sieciowymi i uwierzytelnianiem jak każdy inny host.
- **NAT nie jest zaporą sieciową.** PAT przypadkiem odrzuca niechciany ruch przychodzący, bo nie ma dla niego wpisu translacji, ale przekierowanie portów, Universal Plug and Play (UPnP) i IPv6 (które zwykle nie ma NAT) omijają ten efekt uboczny. Stosuj jawną politykę zapory stanowej zarówno dla IPv4, jak i IPv6.
- **Nie ujawniaj wewnętrznego adresowania.** Wewnętrzne adresy IP w publicznych rekordach DNS, stronach błędów, nagłówkach e-maili lub opublikowanych diagramach pomagają atakującemu odwzorować Twoją sieć. Trzymaj nazwy wewnętrzne w wewnętrznym DNS i używaj zakresów dokumentacyjnych we wszystkim, co publikujesz.
- **Adresy źródłowe można fałszować.** IP nie weryfikuje adresu źródłowego, więc atakujący fałszują go w atakach z odbiciem i wzmocnieniem. Operatorzy sieci stosują **filtrowanie ruchu przychodzącego** (ingress filtering; BCP 38 / RFC 2827 i BCP 84 / RFC 3704): odrzucają pakiety przychodzące od klienta z adresem źródłowym, który do niego nie należy, oraz pakiety z Internetu z prywatnymi, loopbackowymi lub dokumentacyjnymi adresami źródłowymi.
- **Trzymaj broadcasty kierowane wyłączone.** Przekazywanie broadcastów kierowanych umożliwiało dawne ataki ze wzmocnieniem (ataki „smurf”). Routery mają to domyślnie wyłączone od RFC 2644 (BCP 34); nie włączaj tego z powrotem.
- **Uważaj na nieautoryzowane serwery DHCP.** Każde urządzenie w łączu może odpowiedzieć na DHCP DISCOVER i rozdać złośliwą bramę lub serwer DNS. Funkcje przełącznika, takie jak DHCP snooping, ograniczają odpowiedzi do zaufanych portów.

## Podsumowanie
- Adres IP identyfikuje interfejs i jego lokalizację (sieć + host). Adres MAC identyfikuje kartę w jednym łączu i zmienia się na każdym przeskoku.
- Adres IPv4 ma 32 bity, zapisane jako cztery oktety w notacji dziesiętnej z kropkami. Długość prefiksu (`/26`) lub maska podsieci (`255.255.255.192`) mówi, gdzie kończy się część sieciowa. Klasy A/B/C to historia; CIDR sprawił, że każdy prefiks jest poprawny.
- Adres sieci = bity hosta same 0; broadcast = bity hosta same 1; użyteczne hosty = 2ʰ − 2.
- Bloki specjalnego przeznaczenia (RFC 6890) obejmują prywatne (RFC 1918), przestrzeń współdzieloną CGN (RFC 6598), loopback, link-local, dokumentacyjne (RFC 5737), multicast i broadcast ograniczony.
- Hosty dostają adresy statycznie lub z DHCP (DORA, dzierżawy). Adresowanie prywatne plus NAT/PAT wydłużyło życie IPv4; IPv6 (128 bitów, `/64` na segment) to odpowiedź długoterminowa.

## Słowniczek
| Termin | Definicja |
|---|---|
| Adres protokołu internetowego (IP address) | Adres warstwy 3, który identyfikuje interfejs sieciowy i sieć, do której należy. |
| Adres MAC (Media Access Control address) | 48-bitowy identyfikator warstwy 2 używany do dostarczania ramek w łączu lokalnym. |
| Adres IPv4 (IPv4 address) | 32-bitowy adres IP zapisywany w notacji dziesiętnej z kropkami (RFC 791). |
| Notacja dziesiętna z kropkami (dotted-decimal notation) | Zapis adresu IPv4 jako czterech liczb dziesiętnych (0–255) rozdzielonych kropkami. |
| Oktet (octet) | Grupa 8 bitów; adres IPv4 ma cztery. |
| Część sieciowa (network part) | Początkowe bity adresu, wspólne dla wszystkich hostów w tej samej sieci. |
| Część hosta (host part) | Pozostałe bity, które identyfikują jeden interfejs w tej sieci. |
| Długość prefiksu (prefix length) | Liczba początkowych bitów sieci, zapisywana po ukośniku (`/26`). |
| Bezklasowy routing międzydomenowy (CIDR, Classless Inter-Domain Routing) | Schemat adresowania, w którym każda długość prefiksu jest poprawna; zastąpił adresowanie klasowe (RFC 4632). |
| Maska podsieci (subnet mask) | Długość prefiksu zapisana jako 32-bitowa wartość dziesiętna z kropkami z jedynkami dla bitów sieci (`255.255.255.192`). |
| Adresowanie klasowe (classful addressing) | Przestarzały schemat, w którym pierwsze bity adresu ustalały rozmiar sieci (klasy A, B, C). |
| Podział na podsieci (subnetting) | Dzielenie bloku adresów na mniejsze sieci (moduł 06). |
| Adres sieci (network address) | Pierwszy adres sieci: wszystkie bity hosta równe 0. Identyfikuje samą sieć. |
| Adres broadcast (broadcast address) | Ostatni adres sieci: wszystkie bity hosta równe 1. Dociera do każdego hosta w tej sieci. |
| Unicast | Dostarczanie do jednego interfejsu. |
| Broadcast ograniczony (limited broadcast) | `255.255.255.255`: każdy host w łączu lokalnym; nigdy nie przekazywany przez routery. |
| Broadcast kierowany (directed broadcast) | Adres broadcast konkretnej sieci (na przykład `192.0.2.191` dla `192.0.2.128/26`). |
| Multicast | Dostarczanie do każdego hosta, który dołączył do grupy; zakres IPv4 `224.0.0.0/4`. |
| Rejestr adresów IPv4 specjalnego przeznaczenia (IPv4 Special-Purpose Address Registry) | Lista IANA zarezerwowanych bloków IPv4 i ich właściwości (RFC 6890). |
| Adres publiczny (public address) | Globalnie unikalny adres trasowalny w Internecie. |
| Adres prywatny (private address) | Adres z bloków RFC 1918, którego każdy może używać wewnętrznie i który nie jest trasowany w Internecie. |
| Przestrzeń adresowa współdzielona (shared address space) | `100.64.0.0/10` (RFC 6598), zarezerwowana dla Carrier-Grade NAT dostawców ISP. |
| Carrier-Grade NAT (CGN) | Translacja adresów prowadzona przez ISP, dzięki której wielu klientów dzieli adresy publiczne. |
| Adresy dokumentacyjne (documentation addresses) | Bloki zarezerwowane na przykłady: `192.0.2.0/24`, `198.51.100.0/24`, `203.0.113.0/24` (RFC 5737). |
| Adresowanie statyczne (static addressing) | Ręczna konfiguracja adresu, prefiksu, bramy i DNS hosta. |
| Brama domyślna (default gateway) | Router, do którego host wysyła ruch, gdy cel jest poza jego własną siecią. |
| Protokół dynamicznej konfiguracji hostów (DHCP) | Protokół automatycznie przydzielający hostom konfigurację IP (RFC 2131). |
| DORA | Mnemonik czterech komunikatów DHCP: Discover, Offer, Request, Acknowledge. |
| Dzierżawa (lease) | Okres, w którym adres przydzielony przez DHCP należy do klienta; trzeba ją odnawiać. |
| Agent przekazywania DHCP (DHCP relay agent) | Funkcja routera, która przekazuje broadcasty DHCP do serwera DHCP w innej sieci. |
| Translacja adresów sieciowych (NAT, Network Address Translation) | Przepisywanie adresów IP w nagłówkach pakietów podczas przechodzenia przez router (RFC 3022). |
| Translacja adresów i portów (PAT, Port Address Translation) | NAT, który przepisuje także porty, by wiele hostów mogło dzielić jeden adres publiczny; zwana też NAPT lub NAT overload. |
| Protokół internetowy w wersji 6 (IPv6) | Następca IPv4 z adresami 128-bitowymi (RFC 8200). |
| Rozmiar bloku (block size) | Liczba adresów w jednej sieci, liczona w oktecie, w którym maska nie jest ani 255, ani 0 (256 minus wartość maski). |
| Trasa bezpośrednio podłączona (connected route) | Trasa, którą system operacyjny tworzy automatycznie dla sieci skonfigurowanego adresu. |
| Filtrowanie ruchu przychodzącego (ingress filtering) | Odrzucanie pakietów, których adres źródłowy nie może legalnie pochodzić stamtąd, skąd dotarły (BCP 38). |

## Sprawdź swoją wiedzę
1. Dlaczego routery w Internecie nie mogą przekazywać pakietów na podstawie adresów MAC zamiast adresów IP?
2. Dwa hosty, `192.0.2.100/26` i `192.0.2.130/26`, są podłączone do tego samego przełącznika. Czy mogą rozmawiać bezpośrednio? Czego by potrzebowały?
3. Adres WAN Twojego domowego routera to `100.72.14.9`. Co to oznacza i co może przestać działać?
4. Kolega proponuje `192.168.1.0/24` dla nowej sieci w chmurze. Co zaproponowałbyś zamiast tego i dlaczego?
5. Dlaczego klient DHCP zaczyna od broadcastu i co to oznacza dla sieci bez własnego serwera DHCP?
6. NAT ukrywa adresy wewnętrzne. Dlaczego nadal nie zastępuje zapory sieciowej?

## Źródła
- [RFC 791](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc791) — Internet Protocol (IPv4).
- [RFC 1122](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc1122) — Requirements for Internet Hosts — Communication Layers.
- [RFC 4632](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc4632) — Classless Inter-domain Routing (CIDR): The Internet Address Assignment and Aggregation Plan.
- [RFC 1918](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc1918) — Address Allocation for Private Internets.
- [RFC 6598](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc6598) — IANA-Reserved IPv4 Prefix for Shared Address Space.
- [RFC 5737](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc5737) — IPv4 Address Blocks Reserved for Documentation.
- [RFC 6890](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc6890) — Special-Purpose IP Address Registries.
- [IANA IPv4 Special-Purpose Address Registry](https://www.iana.org/assignments/iana-ipv4-special-registry/).
- [RFC 3927](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc3927) — Dynamic Configuration of IPv4 Link-Local Addresses.
- [RFC 919](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc919) — Broadcasting Internet Datagrams.
- [RFC 2644](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc2644) — Changing the Default for Directed Broadcasts in Routers (BCP 34).
- [RFC 5771](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc5771) — IANA Guidelines for IPv4 Multicast Address Assignments.
- [RFC 2131](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc2131) — Dynamic Host Configuration Protocol.
- [RFC 3022](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc3022) — Traditional IP Network Address Translator (Traditional NAT).
- [RFC 8200](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc8200) — Internet Protocol, Version 6 (IPv6) Specification.
- [RFC 3849](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc3849) — IPv6 Address Prefix Reserved for Documentation.
- [RFC 2827](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc2827) — Network Ingress Filtering (BCP 38).
- [RFC 3704](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc3704) — Ingress Filtering for Multihomed Networks (BCP 84).
- [RFC 7042](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc7042) — IANA Considerations and IETF Protocol and Documentation Usage for IEEE 802 Parameters.