CloudAcademia
PL

Chmura obliczeniowa · Moduł 02 · Pierwsze kroki w terminalu

Pierwsze kroki w terminalu

Lekcja30 minWprowadzenieMarkdown

Wyświetlany jest surowy Markdown: nie udało się wczytać renderera.

## Dlaczego to ważne
Wyobraź sobie, że prosisz przyjaciela o uporządkowanie twojej kolekcji zdjęć. Możesz stać obok niego i wskazywać każde zdjęcie. Możesz też dać mu krótką pisemną listę instrukcji. Lista jest szybsza, można ją sprawdzić, a jutro możesz dać tę samą listę komuś innemu i uzyskać ten sam wynik.

Na tym polega idea terminala. Zamiast klikać ikony i menu, wpisujesz krótkie instrukcje, a komputer je wykonuje. Serwer w chmurze zwykle nie ma ekranu, myszy ani pulpitu: pisanie jest jedynym sposobem, by się z nim porozumieć. Laboratoria w tym kursie również korzystają z terminala, ponieważ wpisywane instrukcje są dokładne, powtarzalne i łatwe do skopiowania.

Wygląda to onieśmielająco: prawie puste okno z migającym kursorem. W praktyce kilkanaście poleceń pokrywa większość tego, czego potrzebujesz.

## Cele nauki
- Otworzyć terminal w systemie Windows (WSL), macOS lub Linux i wyjaśnić, czym są polecenie, argument i znak zachęty (prompt).
- Poruszać się między katalogami i wyświetlać ich zawartość za pomocą `pwd`, `ls` i `cd`.
- Tworzyć, czytać, kopiować, przenosić i usuwać pliki oraz katalogi za pomocą `mkdir`, `touch`, `cat`, `cp`, `mv` i `rm`.
- Czytać komunikaty o błędach i uzyskiwać pomoc za pomocą `--help` i `man`.

## Kluczowe pojęcia

### Czym są terminal i powłoka
Pomyśl o restauracji. Mówisz kelnerowi, czego chcesz, a kelner przynosi danie z kuchni, której nigdy nie widzisz.

**Terminal** to stolik: okno, w którym wpisujesz tekst i czytasz tekst. **Powłoka** (shell) to kelner: program, który czyta to, co wpisałeś, prosi komputer o wykonanie tego i przynosi odpowiedź w postaci tekstu. Najpopularniejsza powłoka w Linuksie nazywa się **bash**; domyślna w macOS to **zsh** (wymawiana „zi-szel"). W przypadku poleceń z tego modułu zachowują się tak samo.

<figure class="diagram" style="--dg-w: 1040px"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" class="dg" viewBox="0 0 1040 250" width="1040" height="250" role="img" aria-labelledby="terminal-how-it-works-pl-title terminal-how-it-works-pl-desc" font-family="Inter, system-ui, -apple-system, Segoe UI, Roboto, sans-serif" xml:lang="pl">
<title id="terminal-how-it-works-pl-title">Co się dzieje, gdy wpisujesz polecenie</title>
<desc id="terminal-how-it-works-pl-desc">Trzy karty połączone strzałkami. Z lewej ty: wpisujesz polecenie i naciskasz Enter. Pośrodku terminal i powłoka: terminal to okno, a powłoka czyta polecenie. Z prawej twój komputer: uruchamia program i odsyła wynik. Strzałka z podpisem polecenie, jako tekst, biegnie od lewej do prawej; druga strzałka z podpisem wynik, jako tekst, wraca od prawej do lewej.</desc>
<rect class="dg-bg" x="0.5" y="0.5" width="1039" height="249" rx="16" fill="#ffffff" stroke="#e3e3dd"/>
<rect class="dg-card" x="44" y="40" width="250" height="120" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-l1"><g class="dg-icon" transform="translate(60 56) scale(1.2500)" fill="none" stroke="#0369a1" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><circle cx="12" cy="8" r="4"/><path d="M4 21a8 8 0 0 1 16 0"/></g></g>
<g class="dg-l1"><text x="102" y="77" font-size="15" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="700">Ty</text></g>
<text x="62" y="108" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">Wpisujesz polecenie</text>
<text x="62" y="128" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">i naciskasz Enter</text>
<rect class="dg-card" x="394" y="40" width="250" height="120" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-l4"><g class="dg-icon" transform="translate(410 56) scale(1.2500)" fill="none" stroke="#c2410c" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><polyline points="4 17 10 11 4 5"/><line x1="12" x2="20" y1="19" y2="19"/></g></g>
<g class="dg-l4"><text x="452" y="77" font-size="15" class="dg-ink" fill="#c2410c" font-weight="700">Terminal i powłoka</text></g>
<text x="412" y="108" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">Terminal to okno;</text>
<text x="412" y="128" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">powłoka czyta polecenie</text>
<rect class="dg-card" x="744" y="40" width="250" height="120" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-l2"><g class="dg-icon" transform="translate(760 56) scale(1.2500)" fill="none" stroke="#15803d" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="M20 16V7a2 2 0 0 0-2-2H6a2 2 0 0 0-2 2v9m16 0H4m16 0 1.28 2.55a1 1 0 0 1-.9 1.45H3.62a1 1 0 0 1-.9-1.45L4 16"/></g></g>
<g class="dg-l2"><text x="802" y="77" font-size="15" class="dg-ink" fill="#15803d" font-weight="700">Twój komputer</text></g>
<text x="762" y="108" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">Uruchamia program i</text>
<text x="762" y="128" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">odsyła wynik</text>
<g class="dg-l1"><path class="dg-stroke" d="M300 82H388" stroke="#0369a1" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l1"><path class="dg-stroke" d="M380 76l8 6-8 6" stroke="#0369a1" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l2"><path class="dg-stroke" d="M388 128H300" stroke="#15803d" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-dasharray="7 6"/></g>
<g class="dg-l2"><path class="dg-stroke" d="M308 122l-8 6 8 6" stroke="#15803d" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-bg-plain" x="280.26" y="50" width="127.48" height="24" rx="12" fill="#ffffff"/><text x="344" y="66.5" font-size="11.5" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle">polecenie (tekst)</text></g>
<g class="dg-l2"><rect class="dg-bg-plain" x="293.14" y="138" width="101.72" height="24" rx="12" fill="#ffffff"/><text x="344" y="154.5" font-size="11.5" class="dg-ink" fill="#15803d" font-weight="600" text-anchor="middle">wynik (tekst)</text></g>
<g class="dg-l1"><path class="dg-stroke" d="M650 82H738" stroke="#0369a1" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l1"><path class="dg-stroke" d="M730 76l8 6-8 6" stroke="#0369a1" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l2"><path class="dg-stroke" d="M738 128H650" stroke="#15803d" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-dasharray="7 6"/></g>
<g class="dg-l2"><path class="dg-stroke" d="M658 122l-8 6 8 6" stroke="#15803d" stroke-width="2.5" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-bg-plain" x="630.26" y="50" width="127.48" height="24" rx="12" fill="#ffffff"/><text x="694" y="66.5" font-size="11.5" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="600" text-anchor="middle">polecenie (tekst)</text></g>
<g class="dg-l2"><rect class="dg-bg-plain" x="643.14" y="138" width="101.72" height="24" rx="12" fill="#ffffff"/><text x="694" y="154.5" font-size="11.5" class="dg-ink" fill="#15803d" font-weight="600" text-anchor="middle">wynik (tekst)</text></g>
<text x="520" y="214" font-size="15" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="600" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">$ ls  →  notes  photos</text>
</svg></figure>

*Rysunek 1. Wpisujesz polecenie jako tekst; powłoka przekazuje je komputerowi i wypisuje wynik jako tekst.*

> [!CHECK]
> W porównaniu z restauracją, która część jest powłoką?
>
> - [ ] Stolik, przy którym siedzisz: okno, w którym piszesz
> - [x] Kelner: program, który czyta polecenie i przynosi wynik
> - [ ] Kuchnia: pliki na twoim komputerze
>
> Terminal to okno. Powłoka to program w jego wnętrzu, który czyta i wykonuje to, co wpisujesz.

### Znak zachęty, polecenia, opcje i argumenty
Gdy otwierasz terminal, widzisz jedną linię tekstu i migający kursor. Ta linia to **znak zachęty** (prompt). Oznacza „jestem gotowy, wpisz coś". Często pokazuje nazwę użytkownika, nazwę komputera i katalog, w którym jesteś, a kończy się znakiem `$` (bash) lub `%` (zsh). Znak zachęty jest już na ekranie: nigdy go nie wpisujesz. Przykładowe polecenia w tym module go pomijają, żebyś mógł je kopiować bezpośrednio.

To, co wpisujesz, to **polecenie**: nazwa programu do uruchomienia. Kończysz je, naciskając Enter. Wiele poleceń przyjmuje dwa dodatkowe rodzaje słów:

- **Opcja** (zwana też flagą) zmienia sposób działania polecenia. Zwykle zaczyna się od myślnika: `-l`, lub od dwóch myślników przy długiej nazwie: `--help`.
- **Argument** mówi poleceniu, na czym ma działać, na przykład nazwę pliku lub katalogu.

Słowa oddziela się spacjami, a wielkość liter ma znaczenie: `Photos` i `photos` to różne nazwy.

<figure class="diagram" style="--dg-w: 1040px"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" class="dg" viewBox="0 0 1040 300" width="1040" height="300" role="img" aria-labelledby="terminal-command-anatomy-pl-title terminal-command-anatomy-pl-desc" font-family="Inter, system-ui, -apple-system, Segoe UI, Roboto, sans-serif" xml:lang="pl">
<title id="terminal-command-anatomy-pl-title">Części wiersza poleceń</title>
<desc id="terminal-command-anatomy-pl-desc">Wiersz user@laptop:~$ ls -l photos podzielony na cztery kolorowe części. Znak zachęty, user@laptop:~$, oznacza, że terminal jest gotowy; już tam jest i nie wpisujesz go. Polecenie, ls, to program, który chcesz uruchomić. Opcja, -l, zmienia działanie polecenia; opcje często zaczynają się od myślnika. Argument, photos, to to, na czym działa polecenie: plik lub katalog. Po wpisaniu naciskasz Enter.</desc>
<rect class="dg-bg" x="0.5" y="0.5" width="1039" height="299" rx="16" fill="#ffffff" stroke="#e3e3dd"/>
<g class="dg-l4"><text x="289.42" y="70" font-size="28" class="dg-ink" fill="#c2410c" font-weight="700" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">user@laptop:~$</text></g>
<g class="dg-l4"><rect class="dg-solid" x="289.42" y="82" width="239.12" height="4" rx="2" fill="#c2410c"/></g>
<g class="dg-l4"><path class="dg-stroke" d="M408.98 90V118H160V140" stroke="#c2410c" stroke-width="2" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<rect class="dg-card" x="48" y="140" width="224" height="110" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-l4"><rect class="dg-solid" x="48" y="140" width="224" height="6" rx="3" fill="#c2410c"/><text x="64" y="178" font-size="16" class="dg-ink" fill="#c2410c" font-weight="700">Znak zachęty</text></g>
<text x="64" y="204" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">Terminal jest gotowy.</text>
<text x="64" y="224" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">Już tam jest: nie wpisuj go.</text>
<g class="dg-l1"><text x="545.62" y="70" font-size="28" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="700" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">ls</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-solid" x="545.62" y="82" width="34.16" height="4" rx="2" fill="#0369a1"/></g>
<g class="dg-l1"><path class="dg-stroke" d="M562.7 90V118H400V140" stroke="#0369a1" stroke-width="2" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<rect class="dg-card" x="288" y="140" width="224" height="110" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-solid" x="288" y="140" width="224" height="6" rx="3" fill="#0369a1"/><text x="304" y="178" font-size="16" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="700">Polecenie</text></g>
<text x="304" y="204" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">Program, który chcesz</text>
<text x="304" y="224" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">uruchomić.</text>
<g class="dg-l3"><text x="596.86" y="70" font-size="28" class="dg-ink" fill="#b45309" font-weight="700" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">-l</text></g>
<g class="dg-l3"><rect class="dg-solid" x="596.86" y="82" width="34.16" height="4" rx="2" fill="#b45309"/></g>
<g class="dg-l3"><path class="dg-stroke" d="M613.94 90V118H640V140" stroke="#b45309" stroke-width="2" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<rect class="dg-card" x="528" y="140" width="224" height="110" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-l3"><rect class="dg-solid" x="528" y="140" width="224" height="6" rx="3" fill="#b45309"/><text x="544" y="178" font-size="16" class="dg-ink" fill="#b45309" font-weight="700">Opcja</text></g>
<text x="544" y="204" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">Zmienia działanie polecenia.</text>
<text x="544" y="224" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">Często zaczyna się od -.</text>
<g class="dg-l2"><text x="648.1" y="70" font-size="28" class="dg-ink" fill="#15803d" font-weight="700" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">photos</text></g>
<g class="dg-l2"><rect class="dg-solid" x="648.1" y="82" width="102.48" height="4" rx="2" fill="#15803d"/></g>
<g class="dg-l2"><path class="dg-stroke" d="M699.34 90V118H880V140" stroke="#15803d" stroke-width="2" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<rect class="dg-card" x="768" y="140" width="224" height="110" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-l2"><rect class="dg-solid" x="768" y="140" width="224" height="6" rx="3" fill="#15803d"/><text x="784" y="178" font-size="16" class="dg-ink" fill="#15803d" font-weight="700">Argument</text></g>
<text x="784" y="204" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">Na czym działa polecenie:</text>
<text x="784" y="224" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">plik lub katalog.</text>
<text x="520" y="282" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="600" text-anchor="middle">potem naciśnij Enter</text>
</svg></figure>

*Rysunek 2. Wpisujesz tylko polecenie, jego opcje i argumenty. Znak zachęty jest już na ekranie.*

> [!CHECK]
> W `ls -l photos` czym jest `photos`?
>
> - [ ] Poleceniem
> - [ ] Opcją
> - [x] Argumentem
>
> `ls` to polecenie, `-l` to opcja, a `photos` to argument: katalog, na którym polecenie ma działać.

### Katalogi i ścieżki
Komputer przechowuje wszystko w **katalogach** (zwanych też **folderami**), a katalogi mogą zawierać inne katalogi, jak szafa na akta. Oglądane z góry tworzą drzewo.

Na szczycie drzewa jest **katalog główny**, zapisywany jako `/`. Wszystko na komputerze znajduje się w nim. W katalogu głównym katalog o nazwie `home` zawiera po jednym katalogu na osobę. Twój to **katalog domowy**, miejsce, w którym leżą twoje własne pliki. Skrót `~` (tylda) zawsze oznacza „mój katalog domowy".

**Ścieżka** to adres pliku lub katalogu: lista katalogów, przez które trzeba przejść, oddzielonych znakiem `/`.

- **Ścieżka bezwzględna** zaczyna się od `/` i działa z każdego miejsca, jak pełny adres pocztowy: `/home/user/terminal-practice/notes`.
- **Ścieżka względna** zaczyna się od katalogu, w którym jesteś, jak powiedzenie „obok": `notes` oznacza „katalog o nazwie notes tuż tutaj".

Dwie specjalne nazwy pomagają przy ścieżkach względnych: `.` oznacza „ten katalog", a `..` oznacza „katalog nad tym".

<figure class="diagram" style="--dg-w: 1040px"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" class="dg" viewBox="0 0 1040 450" width="1040" height="450" role="img" aria-labelledby="terminal-folder-tree-pl-title terminal-folder-tree-pl-desc" font-family="Inter, system-ui, -apple-system, Segoe UI, Roboto, sans-serif" xml:lang="pl">
<title id="terminal-folder-tree-pl-title">Drzewo katalogów i dwa sposoby zapisu ścieżki</title>
<desc id="terminal-folder-tree-pl-desc">Drzewo katalogów czytane od lewej do prawej. Katalog główny, zapisywany jako /, jest szczytem wszystkiego. Wewnątrz jest home, a w nim user, czyli twój katalog domowy, zapisywany też jako ~. W user jest terminal-practice, a w nim dwa katalogi: notes z plikiem todo.txt oraz photos z plikiem cat.jpg. Pod drzewem są trzy karty. Ścieżka bezwzględna zaczyna się od ukośnika i działa z każdego miejsca, na przykład /home/user/terminal-practice/notes. Ścieżka względna zaczyna się od katalogu, w którym jesteś, więc z terminal-practice to po prostu notes. Dwa skróty: jedna kropka oznacza bieżący katalog, a dwie kropki katalog wyżej.</desc>
<rect class="dg-bg" x="0.5" y="0.5" width="1039" height="449" rx="16" fill="#ffffff" stroke="#e3e3dd"/>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="83.2" y="60" width="60.54" height="44" rx="10" fill="#e6f0f6" stroke="#81b4d0" stroke-width="1.3"/></g>
<g class="dg-l1"><g class="dg-icon" transform="translate(93.2 72) scale(0.8333)" fill="none" stroke="#0369a1" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="M20 20a2 2 0 0 0 2-2V8a2 2 0 0 0-2-2h-7.9a2 2 0 0 1-1.69-.9L9.6 3.9A2 2 0 0 0 7.93 3H4a2 2 0 0 0-2 2v13a2 2 0 0 0 2 2Z"/></g></g>
<g class="dg-l1"><text x="119.2" y="87" font-size="14" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="700" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">/</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="187.74" y="60" width="86.16" height="44" rx="10" fill="#e6f0f6" stroke="#81b4d0" stroke-width="1.3"/></g>
<g class="dg-l1"><g class="dg-icon" transform="translate(197.74 72) scale(0.8333)" fill="none" stroke="#0369a1" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="M20 20a2 2 0 0 0 2-2V8a2 2 0 0 0-2-2h-7.9a2 2 0 0 1-1.69-.9L9.6 3.9A2 2 0 0 0 7.93 3H4a2 2 0 0 0-2 2v13a2 2 0 0 0 2 2Z"/></g></g>
<g class="dg-l1"><text x="223.74" y="87" font-size="14" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="700" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">home</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="317.9" y="60" width="86.16" height="44" rx="10" fill="#e6f0f6" stroke="#81b4d0" stroke-width="1.3"/></g>
<g class="dg-l1"><g class="dg-icon" transform="translate(327.9 72) scale(0.8333)" fill="none" stroke="#0369a1" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="M20 20a2 2 0 0 0 2-2V8a2 2 0 0 0-2-2h-7.9a2 2 0 0 1-1.69-.9L9.6 3.9A2 2 0 0 0 7.93 3H4a2 2 0 0 0-2 2v13a2 2 0 0 0 2 2Z"/></g></g>
<g class="dg-l1"><text x="353.9" y="87" font-size="14" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="700" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">user</text></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="448.06" y="60" width="197.18" height="44" rx="10" fill="#e6f0f6" stroke="#81b4d0" stroke-width="1.3"/></g>
<g class="dg-l1"><g class="dg-icon" transform="translate(458.06 72) scale(0.8333)" fill="none" stroke="#0369a1" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="M20 20a2 2 0 0 0 2-2V8a2 2 0 0 0-2-2h-7.9a2 2 0 0 1-1.69-.9L9.6 3.9A2 2 0 0 0 7.93 3H4a2 2 0 0 0-2 2v13a2 2 0 0 0 2 2Z"/></g></g>
<g class="dg-l1"><text x="484.06" y="87" font-size="14" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="700" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">terminal-practice</text></g>
<g class="dg-l1"><path class="dg-stroke" d="M143.74 82H187.74" stroke="#0369a1" stroke-width="2" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l1"><path class="dg-stroke" d="M273.9 82H317.9" stroke="#0369a1" stroke-width="2" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l1"><path class="dg-stroke" d="M404.06 82H448.06" stroke="#0369a1" stroke-width="2" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="689.24" y="18" width="103.24" height="44" rx="10" fill="#e6f0f6" stroke="#81b4d0" stroke-width="1.3"/></g>
<g class="dg-l1"><g class="dg-icon" transform="translate(699.24 30) scale(0.8333)" fill="none" stroke="#0369a1" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="M20 20a2 2 0 0 0 2-2V8a2 2 0 0 0-2-2h-7.9a2 2 0 0 1-1.69-.9L9.6 3.9A2 2 0 0 0 7.93 3H4a2 2 0 0 0-2 2v13a2 2 0 0 0 2 2Z"/></g></g>
<g class="dg-l1"><text x="725.24" y="45" font-size="14" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="700" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">notes</text></g>
<g class="dg-l2"><rect class="dg-tint" x="836.48" y="18" width="120.32" height="44" rx="10" fill="#e8f2ec" stroke="#8ac09e" stroke-width="1.3"/></g>
<g class="dg-l2"><g class="dg-icon" transform="translate(846.48 30) scale(0.8333)" fill="none" stroke="#15803d" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="M15 2H6a2 2 0 0 0-2 2v16a2 2 0 0 0 2 2h12a2 2 0 0 0 2-2V7Z"/><path d="M14 2v4a2 2 0 0 0 2 2h4"/><path d="M10 9H8"/><path d="M16 13H8"/><path d="M16 17H8"/></g></g>
<g class="dg-l2"><text x="872.48" y="45" font-size="14" class="dg-ink" fill="#15803d" font-weight="700" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">todo.txt</text></g>
<g class="dg-l1"><path class="dg-stroke" d="M645.24 82H667.24V40H689.24" stroke="#0369a1" stroke-width="2" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l2"><path class="dg-stroke" d="M792.48 40H836.48" stroke="#15803d" stroke-width="2" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="689.24" y="102" width="103.24" height="44" rx="10" fill="#e6f0f6" stroke="#81b4d0" stroke-width="1.3"/></g>
<g class="dg-l1"><g class="dg-icon" transform="translate(699.24 114) scale(0.8333)" fill="none" stroke="#0369a1" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="M20 20a2 2 0 0 0 2-2V8a2 2 0 0 0-2-2h-7.9a2 2 0 0 1-1.69-.9L9.6 3.9A2 2 0 0 0 7.93 3H4a2 2 0 0 0-2 2v13a2 2 0 0 0 2 2Z"/></g></g>
<g class="dg-l1"><text x="725.24" y="129" font-size="14" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="700" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">photos</text></g>
<g class="dg-l2"><rect class="dg-tint" x="836.48" y="102" width="120.32" height="44" rx="10" fill="#e8f2ec" stroke="#8ac09e" stroke-width="1.3"/></g>
<g class="dg-l2"><g class="dg-icon" transform="translate(846.48 114) scale(0.8333)" fill="none" stroke="#15803d" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="M15 2H6a2 2 0 0 0-2 2v16a2 2 0 0 0 2 2h12a2 2 0 0 0 2-2V7Z"/><path d="M14 2v4a2 2 0 0 0 2 2h4"/><path d="M10 9H8"/><path d="M16 13H8"/><path d="M16 17H8"/></g></g>
<g class="dg-l2"><text x="872.48" y="129" font-size="14" class="dg-ink" fill="#15803d" font-weight="700" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">cat.jpg</text></g>
<g class="dg-l1"><path class="dg-stroke" d="M645.24 82H667.24V124H689.24" stroke="#0369a1" stroke-width="2" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<g class="dg-l2"><path class="dg-stroke" d="M792.48 124H836.48" stroke="#15803d" stroke-width="2" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/></g>
<text x="83.2" y="42" font-size="12" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="600">szczyt wszystkiego</text>
<text x="317.9" y="42" font-size="12" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="600">~ to skrót do twojego katalogu domowego</text>
<rect class="dg-card" x="30" y="190" width="316" height="220" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-l4"><rect class="dg-solid" x="30" y="190" width="316" height="6" rx="3" fill="#c2410c"/><text x="48" y="228" font-size="16" class="dg-ink" fill="#c2410c" font-weight="700">Ścieżka bezwzględna</text></g>
<text x="48" y="256" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">Zaczyna się od / i działa z każdego miejsca:</text>
<g class="dg-l4"><rect class="dg-tint" x="48" y="293" width="293.62" height="34" rx="8" fill="#f9ece7" stroke="#e4aa92" stroke-width="1.2"/><text x="60" y="315" font-size="13" class="dg-ink" fill="#c2410c" font-weight="700" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">/home/user/terminal-practice/notes</text></g>
<rect class="dg-card" x="362" y="190" width="316" height="220" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-l3"><rect class="dg-solid" x="362" y="190" width="316" height="6" rx="3" fill="#b45309"/><text x="380" y="228" font-size="16" class="dg-ink" fill="#b45309" font-weight="700">Ścieżka względna</text></g>
<text x="380" y="256" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">Zaczyna się od bieżącego katalogu.</text>
<text x="380" y="275" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">Z terminal-practice wystarczy:</text>
<g class="dg-l3"><rect class="dg-tint" x="380" y="312" width="72.8" height="34" rx="8" fill="#f8eee6" stroke="#ddb290" stroke-width="1.2"/><text x="392" y="334" font-size="16" class="dg-ink" fill="#b45309" font-weight="700" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">notes</text></g>
<rect class="dg-card" x="694" y="190" width="316" height="220" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-l2"><rect class="dg-solid" x="694" y="190" width="316" height="6" rx="3" fill="#15803d"/><text x="712" y="228" font-size="16" class="dg-ink" fill="#15803d" font-weight="700">Dwa skróty</text></g>
<text x="712" y="256" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">W katalogu notes:  .  znaczy tutaj,</text>
<text x="712" y="275" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">..  katalog wyżej (terminal-practice).</text>
<g class="dg-l2"><rect class="dg-tint" x="712" y="302" width="46" height="34" rx="8" fill="#e8f2ec" stroke="#96c6a8" stroke-width="1.2"/><text x="735" y="324" font-size="16" class="dg-ink" fill="#15803d" font-weight="700" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">.</text></g>
<text x="770" y="324" font-size="13" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="600">= tutaj</text>
<g class="dg-l2"><rect class="dg-tint" x="712" y="344" width="46" height="34" rx="8" fill="#e8f2ec" stroke="#96c6a8" stroke-width="1.2"/><text x="735" y="366" font-size="16" class="dg-ink" fill="#15803d" font-weight="700" text-anchor="middle" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">..</text></g>
<text x="770" y="366" font-size="13" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="600">= katalog wyżej</text>
</svg></figure>

*Rysunek 3. Drzewo katalogów. Do tego samego katalogu można dotrzeć ścieżką bezwzględną lub względną, zależnie od tego, gdzie jesteś.*

Terminal zawsze ma **katalog bieżący**, miejsce, w którym „stoi". Nowy terminal zaczyna w twoim katalogu domowym. Trzy polecenia pozwalają rozejrzeć się i przemieszczać:

| Polecenie | Co robi | Przykład |
|---|---|---|
| `pwd` | **P**rints the **w**orking **d**irectory (wypisuje katalog roboczy): gdzie jesteś teraz | `pwd` |
| `ls` | **L**i**s**tuje zawartość katalogu. `-l` pokazuje szczegóły (rozmiar, datę); `-a` pokazuje też elementy ukryte, których nazwy zaczynają się od kropki | `ls -l` |
| `cd` | **C**hange **d**irectory (zmienia katalog). Samo `cd` wraca do katalogu domowego | `cd notes`, `cd ..`, `cd ~/photos` |

> [!CHECK]
> Jesteś w `/home/user/terminal-practice/notes`. Które polecenie przenosi cię do `/home/user/terminal-practice`?
>
> - [ ] `cd .`
> - [x] `cd ..`
> - [ ] `cd ~`
>
> `..` oznacza katalog wyżej. `.` to katalog, w którym już jesteś, a `~` prowadzi do twojego katalogu domowego, który jest wyżej.

### Praca z plikami i katalogami
Gdy potrafisz się poruszać, te polecenia tworzą i obsługują różne rzeczy. Schemat jest zawsze ten sam: polecenie, a potem to, na czym ma działać.

| Polecenie | Co robi | Przykład |
|---|---|---|
| `mkdir` | Tworzy katalog | `mkdir photos` |
| `touch` | Tworzy pusty plik (lub aktualizuje datę istniejącego) | `touch todo.txt` |
| `echo` | Wypisuje tekst. Z `>` tekst trafia do pliku zamiast na ekran | `echo "Buy milk" > todo.txt` |
| `cat` | Wypisuje zawartość pliku | `cat todo.txt` |
| `cp` | Kopiuje: `cp <źródło> <cel>` | `cp todo.txt backup.txt` |
| `mv` | Przenosi lub zmienia nazwę: `mv <źródło> <cel>` | `mv backup.txt old.txt` |
| `rm` | Usuwa plik | `rm old.txt` |
| `clear` | Czyści ekran (twoje pliki pozostają nietknięte) | `clear` |

Kilka szczegółów oszczędza początkującym niespodzianek:

- `>` zapisuje tekst do pliku i **zastępuje to, co tam było**. `>>` dopisuje na końcu. Oba nazywa się **przekierowaniem**: wynik trafia do pliku zamiast na ekran.
- `mv` ma dwa zastosowania: gdy celem jest nowa nazwa, zmienia nazwę; gdy celem jest katalog, przenosi plik do niego.
- Aby usunąć katalog, użyj `rm -r <katalog>`: opcja `-r` oznacza „rekurencyjnie", czyli katalog i wszystko, co w nim jest.

> [!WARNING]
> `rm` **nie ma kosza**. Usunięty plik przepada, bez możliwości cofnięcia. Czytaj polecenie dwa razy i bądź szczególnie ostrożny z `rm -r`.

Dwie funkcje ułatwiają pisanie. **Historia**: naciśnij strzałkę w górę, by przywołać poprzednie polecenia, a potem Enter, by uruchomić je ponownie. I **uzupełnianie klawiszem Tab**: wpisz pierwsze litery nazwy i naciśnij Tab, a powłoka dokończy ją za ciebie. Oszczędza to pisanie i zapobiega literówkom.

> [!CHECK]
> Co robi `mv draft.txt final.txt`, gdy plik o nazwie `final.txt` nie istnieje?
>
> - [ ] Kopiuje `draft.txt` do `final.txt` i zachowuje oba
> - [x] Zmienia nazwę `draft.txt` na `final.txt`
> - [ ] Usuwa `draft.txt`, bo jest „przenoszony" donikąd
>
> `mv` przenosi plik pod nową nazwę lub w nowe miejsce. Przeniesienie w obrębie tego samego katalogu pod nową nazwę to zmiana nazwy. Pierwotna nazwa znika.

### Czytanie błędów i uzyskiwanie pomocy
Literówka daje komunikat o błędzie. To nie porażka: to komputer mówi ci tekstem, czego nie zrozumiał. Trzy komunikaty pojawiają się bez przerwy.

<figure class="diagram" style="--dg-w: 1040px"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" class="dg" viewBox="0 0 1040 230" width="1040" height="230" role="img" aria-labelledby="terminal-errors-pl-title terminal-errors-pl-desc" font-family="Inter, system-ui, -apple-system, Segoe UI, Roboto, sans-serif" xml:lang="pl">
<title id="terminal-errors-pl-title">Trzy częste komunikaty o błędach i co robić</title>
<desc id="terminal-errors-pl-desc">Trzy karty. Command not found: źle wpisałeś polecenie lub nie jest zainstalowane, jak w pwdd; sprawdź pisownię. No such file or directory: nazwa jest błędna lub jesteś w innym katalogu, jak w cat shopping.txt; użyj pwd i ls, by się rozejrzeć. Permission denied: system nie pozwala ci tego zrobić z tym plikiem, jak w cat /etc/shadow; zwykle to ochrona, więc nie forsuj. Komunikaty terminala są po angielsku.</desc>
<rect class="dg-bg" x="0.5" y="0.5" width="1039" height="229" rx="16" fill="#ffffff" stroke="#e3e3dd"/>
<rect class="dg-card" x="24" y="24" width="320" height="182" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-l4"><g class="dg-icon" transform="translate(40 40) scale(1.2500)" fill="none" stroke="#c2410c" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="m21.73 18-8-14a2 2 0 0 0-3.48 0l-8 14A2 2 0 0 0 4 21h16a2 2 0 0 0 1.73-3"/><path d="M12 9v4"/><path d="M12 17h.01"/></g></g>
<g class="dg-l4"><text x="82" y="61" font-size="14.5" class="dg-ink" fill="#c2410c" font-weight="700">command not found</text></g>
<text x="42" y="92" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">Źle wpisałeś polecenie</text>
<text x="42" y="112" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">lub nie jest zainstalowane.</text>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="42" y="118" width="71.58" height="30" rx="8" fill="#e6f0f6" stroke="#8ebcd5" stroke-width="1.2"/><text x="54" y="138" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="700" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">$ pwdd</text></g>
<g class="dg-ok"><g class="dg-icon" transform="translate(42 160) scale(0.8333)" fill="none" stroke="#15803d" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="M20 6 9 17l-5-5"/></g></g>
<text x="70" y="175" font-size="13" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="600">Sprawdź pisownię.</text>
<rect class="dg-card" x="360" y="24" width="320" height="182" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-l4"><g class="dg-icon" transform="translate(376 40) scale(1.2500)" fill="none" stroke="#c2410c" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="m21.73 18-8-14a2 2 0 0 0-3.48 0l-8 14A2 2 0 0 0 4 21h16a2 2 0 0 0 1.73-3"/><path d="M12 9v4"/><path d="M12 17h.01"/></g></g>
<g class="dg-l4"><text x="418" y="61" font-size="14.5" class="dg-ink" fill="#c2410c" font-weight="700">No such file or directory</text></g>
<text x="378" y="92" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">Nazwa jest błędna lub jesteś</text>
<text x="378" y="112" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">w innym katalogu.</text>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="378" y="118" width="166.74" height="30" rx="8" fill="#e6f0f6" stroke="#8ebcd5" stroke-width="1.2"/><text x="390" y="138" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="700" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">$ cat shopping.txt</text></g>
<g class="dg-ok"><g class="dg-icon" transform="translate(378 160) scale(0.8333)" fill="none" stroke="#15803d" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="M20 6 9 17l-5-5"/></g></g>
<text x="406" y="175" font-size="13" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="600">Użyj pwd i ls, by się rozejrzeć.</text>
<rect class="dg-card" x="696" y="24" width="320" height="182" rx="12" fill="#ffffff" stroke="#cfcfc8"/>
<g class="dg-l4"><g class="dg-icon" transform="translate(712 40) scale(1.2500)" fill="none" stroke="#c2410c" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><rect x="4" y="11" width="16" height="10" rx="2"/><path d="M8 11V7a4 4 0 0 1 8 0v4"/></g></g>
<g class="dg-l4"><text x="754" y="61" font-size="14.5" class="dg-ink" fill="#c2410c" font-weight="700">Permission denied</text></g>
<text x="714" y="92" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">System nie pozwala ci tego</text>
<text x="714" y="112" font-size="13" class="dg-muted" fill="#5c5c68" font-weight="500">zrobić z tym plikiem.</text>
<g class="dg-l1"><rect class="dg-tint" x="714" y="118" width="158.81" height="30" rx="8" fill="#e6f0f6" stroke="#8ebcd5" stroke-width="1.2"/><text x="726" y="138" font-size="13" class="dg-ink" fill="#0369a1" font-weight="700" font-family="JetBrains Mono, ui-monospace, Menlo, Consolas, monospace">$ cat /etc/shadow</text></g>
<g class="dg-ok"><g class="dg-icon" transform="translate(714 160) scale(0.8333)" fill="none" stroke="#15803d" stroke-width="1.8" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"><path d="M20 6 9 17l-5-5"/></g></g>
<text x="742" y="175" font-size="13" class="dg-text" fill="#17171c" font-weight="600">Zwykle to ochrona: nie forsuj.</text>
</svg></figure>

*Rysunek 4. Trzy częste błędy, przykład wywołujący każdy z nich i co robić.*

Sformułowania się różnią: bash wypisuje `bash: pwdd: command not found`; zsh w macOS wypisuje `zsh: command not found: pwdd`. Terminal wyświetla te komunikaty po angielsku (lub w języku systemu, zależnie od konfiguracji), dlatego w blokach kodu w tym module zobaczysz je po angielsku.

Gdy nie wiesz, jak działa polecenie, zapytaj je:

- Większość poleceń Linuksa przyjmuje `--help`, które wypisuje krótkie podsumowanie: `mkdir --help`.
- `man <polecenie>` (skrót od **manual**, podręcznik) otwiera pełną **stronę podręcznika** polecenia: `man ls`. Do przewijania użyj strzałek lub spacji, `/słowo` do wyszukiwania i `q` do wyjścia. Nie zapomnij o `q`: to wyjście.

> [!NOTE]
> W macOS wiele wbudowanych poleceń nie rozumie `--help`; tam używaj `man`. Niektóre minimalne instalacje Linuksa lub WSL nie mają stron podręcznika (`No manual entry`); użyj wtedy `--help`.

> [!CHECK]
> Wpisujesz `cat notes.txt` i widzisz `No such file or directory`. Jaki jest najbardziej przydatny pierwszy krok?
>
> - [ ] Zainstalować terminal od nowa
> - [x] Uruchomić `pwd` i `ls`, by sprawdzić, gdzie jesteś i co jest w katalogu
> - [ ] Uruchomić polecenie ponownie z `rm` z przodu
>
> Komunikat zwykle oznacza złą nazwę lub zły katalog. Rozejrzenie się za pomocą `pwd` i `ls` pokaże, o co chodzi.

## Jak to działa
Gdy naciskasz Enter, dzieją się cztery rzeczy:

1. Powłoka dzieli twój wiersz na słowa: pierwsze to polecenie, reszta to opcje i argumenty.
2. Szuka programu o tej nazwie. Jeśli żaden nie istnieje, dostajesz `command not found`.
3. Uruchamia program i przekazuje mu opcje oraz argumenty.
4. Program wykonuje swoją pracę, wypisuje ewentualny wynik i kończy działanie. Znak zachęty wraca.

### Otwieranie terminala na twoim komputerze
- **Windows.** Laboratoria używają poleceń Linuksa, a najłatwiejszym sposobem na uzyskanie Linuksa w Windowsie jest **WSL** (Windows Subsystem for Linux, podsystem Windows dla systemu Linux), funkcja Microsoftu uruchamiająca Linuksa wewnątrz Windowsa. Otwórz menu Start, wyszukaj PowerShell, kliknij go prawym przyciskiem i wybierz **Uruchom jako administrator**. Wpisz `wsl --install`, naciśnij Enter, poczekaj i uruchom komputer ponownie, gdy zostaniesz o to poproszony. Następnie otwórz **Ubuntu** z menu Start; za pierwszym razem poprosi o wybór nazwy użytkownika i hasła (podczas wpisywania hasła na ekranie nic się nie pojawia: to normalne). Zajrzyj do przewodnika Microsoftu w Źródłach. Niektóre komputery w pracy lub w szkole blokują WSL: zapytaj dział IT lub użyj komputera z Linuksem.
- **macOS.** Naciśnij Cmd + Spacja, wpisz `Terminal` i naciśnij Enter. Uruchamia zsh, a polecenia z tego modułu zachowują się tak samo.
- **Linux.** Poszukaj w menu aplikacji o nazwie Terminal, Konsole lub podobnej. Na wielu pulpitach otwiera ją Ctrl + Alt + T.

## Przykład praktyczny
Pakujesz się na wyjazd i chcesz mieć katalog na notatki i zdjęcia. Przeczytaj każdą linię, a potem porównaj z wynikiem.

```bash
mkdir -p trip/photos
cd trip
echo "Passport, charger, umbrella" > packing.txt
cp packing.txt packing-v1.txt
mv packing-v1.txt photos/
ls
ls photos
cat packing.txt
```

Oczekiwany wynik:
```text
packing.txt  photos
packing-v1.txt
Passport, charger, umbrella
```

(`ls` wypisuje w kolumnach, gdy nazwy dzielą jeden wiersz, jak tutaj; liczą się nazwy, nie odstępy.)

- `mkdir -p trip/photos` tworzy `trip` i, wewnątrz niego, `photos`. Opcja `-p` tworzy od razu brakujące katalogi nadrzędne.
- `cd trip` wchodzi do nowego katalogu. `echo ... > packing.txt` tworzy plik z tym tekstem.
- `cp` robi kopię, a `mv` przenosi kopię do `photos/`.
- Pierwsze `ls` pokazuje, co jest w `trip`, drugie, co jest w `photos`, a `cat` wypisuje tekst pliku.

Polecenia, które się udają, zwykle nic nie wypisują. Cisza oznacza „gotowe".

## Typowe błędy
- **Wpisywanie znaku zachęty.** Skopiowanie `$ ls` lub `user@laptop:~$ ls` do terminala się nie powiedzie. Wpisuj tylko to, co następuje po znaku zachęty.
- **Wielkie litery i literówki.** `Notes` to nie `notes`. Używaj uzupełniania klawiszem Tab, by uniknąć pomyłek.
- **Spacje w nazwach.** `mkdir my notes` tworzy dwa katalogi. Używaj myślników (`my-notes`) lub cudzysłowów.
- **Nadpisywanie przez `>`.** `echo "new" > file.txt` zastępuje dotychczasową zawartość. Użyj `>>`, by dopisać.
- **Brak wiedzy, gdzie jesteś.** Wiele błędów wynika z tego, że jesteś w złym katalogu. `pwd` nic nie kosztuje: używaj go często.

## Kwestie bezpieczeństwa
Terminal robi dokładnie to, co mu każesz, z tymi samymi uprawnieniami, które masz ty. Kilka nawyków zapewnia bezpieczeństwo:

- Uruchamiaj tylko polecenia, które rozumiesz. Uważaj na polecenia skopiowane ze stron internetowych, czatów lub filmów: najpierw je przeczytaj i sprawdź każdą część, której nie znasz.
- `rm` jest nieodwracalne. Sprawdź ścieżkę przed naciśnięciem Enter i nigdy nie uruchamiaj `rm -r` na katalogu, którego nie obejrzałeś za pomocą `ls`.
- Niektóre polecenia zaczynają się od `sudo`, które uruchamia je z pełnymi uprawnieniami administratora. Laboratoria w tym module nigdy go nie potrzebują. Jeśli polecenie zaczyna się od `sudo` i nie rozumiesz dlaczego, zatrzymaj się i zapytaj.
- Komunikat `Permission denied` jest często systemem chroniącym ważne pliki. Nie szukaj sposobu, by go obejść.

## Podsumowanie
- Terminal to okno do wpisywania instrukcji; powłoka je wykonuje. Jest precyzyjny, powtarzalny i działa na serwerach bez ekranu.
- Wiersz poleceń to polecenie, a po nim opcje (zmieniają działanie) i argumenty (na czym działać). Znaku zachęty nigdy nie wpisujesz.
- Pliki leżą w drzewie katalogów. `~` to twój katalog domowy, `.` to tutaj, `..` to poziom wyżej. Ścieżki są bezwzględne (zaczynają się od `/`) lub względne.
- `pwd`, `ls` i `cd` pozwalają się rozejrzeć; `mkdir`, `touch`, `echo >`, `cat`, `cp`, `mv` i `rm` tworzą i zmieniają rzeczy. `rm` nie da się cofnąć.
- Błędy to komunikaty do przeczytania: `command not found`, `No such file or directory` i `Permission denied` wskazują każdy konkretną przyczynę. `--help` i `man` wyjaśniają każde polecenie.

## Słowniczek
| Termin | Definicja |
|---|---|
| terminal | Okno, w którym wpisujesz polecenia tekstowe i czytasz wyniki tekstowe. |
| powłoka (shell) | Program wewnątrz terminala, który czyta twoje polecenia i je wykonuje. |
| bash, zsh | Dwie popularne powłoki: bash w większości systemów Linux, zsh w macOS. |
| znak zachęty (prompt) | Tekst przed kursorem pokazujący, że terminal jest gotowy. Nie wpisujesz go. |
| polecenie | Nazwa programu, który prosisz powłokę o uruchomienie, na przykład `ls`. |
| opcja (flaga) | Słowo, zwykle zaczynające się od `-`, które zmienia sposób działania polecenia. |
| argument | Słowo, które mówi poleceniu, na czym ma działać, na przykład nazwa pliku lub katalogu. |
| katalog (folder) | Kontener przechowujący pliki i inne katalogi. |
| katalog główny | Szczyt drzewa katalogów, zapisywany jako `/`. |
| katalog domowy | Twój osobisty katalog, zapisywany jako `~`. |
| ścieżka | Adres pliku lub katalogu, jako nazwy katalogów oddzielone znakiem `/`. |
| ścieżka bezwzględna | Ścieżka, która zaczyna się od `/` i działa z każdego miejsca. |
| ścieżka względna | Ścieżka, która zaczyna się od katalogu bieżącego. |
| katalog bieżący | Katalog, w którym terminal „stoi"; `pwd` go wypisuje. |
| przekierowanie | Wysyłanie wyniku polecenia do pliku za pomocą `>` (zastąp) lub `>>` (dopisz) zamiast na ekran. |
| historia | Lista poleceń wpisanych wcześniej; strzałka w górę je przywołuje. |
| uzupełnianie klawiszem Tab | Naciśnięcie Tab, by powłoka dokończyła nazwę, którą zacząłeś pisać. |
| strona podręcznika (man page) | Pełny podręcznik polecenia, otwierany przez `man <polecenie>`. |
| WSL | Windows Subsystem for Linux: funkcja Windowsa uruchamiająca Linuksa wewnątrz Windowsa. |

## Sprawdź swoją wiedzę
1. Wyjaśnij w dwóch zdaniach, dlaczego inżynier chmury woli wpisywane polecenia od klikania.
2. Jesteś w katalogu domowym i chcesz przeczytać `/home/user/terminal-practice/notes/todo.txt`. Napisz jedno polecenie ze ścieżką bezwzględną i jedno ze ścieżką względną.
3. Kolega mówi: „`rm` przeniosło mój plik do kosza, mogę go odzyskać". Co odpowiadasz?

## Źródła
- [Install WSL — Microsoft Learn](https://learn.microsoft.com/en-us/windows/wsl/install)
- [The Linux command line for beginners — Ubuntu tutorial](https://ubuntu.com/tutorials/command-line-for-beginners)
- [Terminal User Guide — Apple Support](https://support.apple.com/guide/terminal/welcome/mac)
- [GNU Coreutils manual](https://www.gnu.org/software/coreutils/manual/coreutils.html)