---
title: "DNS: jak nazwy zamieniają się w adresy"
domain: networking
level: beginner
duration: "50 min"
objectives:
  - "Wyjaśnić hierarchię DNS i sposób rozwiązywania nazwy: resolver stub, resolver rekurencyjny, korzeń, domena najwyższego poziomu (TLD, top-level domain) i serwery autorytatywne, pamięć podręczna i czas życia (TTL, time to live)."
  - "Rozpoznawać popularne typy rekordów (A, AAAA, CNAME, MX, NS, TXT, PTR, SOA, CAA) i wiedzieć, do czego służy każdy z nich."
  - "Odpytywać DNS za pomocą `dig` i interpretować sekcje odpowiedzi, autorytetu i dodatkową oraz flagi odpowiedzi."
  - "Porównać transporty DNS: UDP i TCP na porcie 53, DNS przez TLS (port 853) i DNS przez HTTPS (port 443)."
  - "Oceniać zagrożenia dla DNS (zatruwanie pamięci podręcznej, przejęcie domeny) i wyjaśnić, co chroni DNSSEC, a czego nie."
lang: pl
source_hash: 5f88c229198e
---

# DNS: jak nazwy zamieniają się w adresy

## Dlaczego to ważne
Jest poniedziałek rano i „Internet nie działa”. Poczta nie dochodzi, intranet się nie ładuje, a rozmowa wideo nie może się połączyć. A jednak `ping` do routera pod `192.0.2.1` działa, podobnie jak ping do adresu IP znanego serwera. Sieć jest w porządku. Zawiódł **system nazw domen (DNS, Domain Name System)**: usługa, która zamienia `www.example.com` na adres protokołu internetowego (IP, Internet Protocol), z którym może połączyć się twój komputer. Bez niej prawie każda aplikacja wygląda na zepsutą, bo prawie każda zaczyna od wyszukania nazwy.

DNS zawodzi też w subtelniejszy sposób. Rekord zmieniony w piątek w poniedziałek nadal wskazuje stary serwer dla części użytkowników, bo ich resolver zapamiętał go w pamięci podręcznej. Firma traci domenę na kilka godzin, bo atakujący zalogował się na konto jej rejestratora i zmienił serwery nazw. Aby prowadzić sieć, publikować stronę lub badać incydent, musisz wiedzieć, jak rozwiązywana jest nazwa, co oznacza odpowiedź i jak taką odpowiedź można sfałszować. Ta lekcja to wyjaśnia.

## Cele nauki
- Wyjaśnić hierarchię DNS i sposób rozwiązywania nazwy: resolver stub, resolver rekurencyjny, korzeń, domena najwyższego poziomu (TLD, top-level domain) i serwery autorytatywne, pamięć podręczna i czas życia (TTL, time to live).
- Rozpoznawać popularne typy rekordów (A, AAAA, CNAME, MX, NS, TXT, PTR, SOA, CAA) i wiedzieć, do czego służy każdy z nich.
- Odpytywać DNS za pomocą `dig` i interpretować sekcje odpowiedzi, autorytetu i dodatkową oraz flagi odpowiedzi.
- Porównać transporty DNS: UDP i TCP na porcie 53, DNS przez TLS (port 853) i DNS przez HTTPS (port 443).
- Oceniać zagrożenia dla DNS (zatruwanie pamięci podręcznej, przejęcie domeny) i wyjaśnić, co chroni DNSSEC, a czego nie.

## Kluczowe pojęcia

### Przestrzeń nazw: nazwy, etykiety i strefy
Pomyśl o DNS jak o książce telefonicznej, której nie mogłaby wydrukować żadna pojedyncza firma. Zamiast jednego gigantycznego tomu każda organizacja prowadzi stronę ze swoimi nazwami, a łańcuch wskazań „zapytaj tam” prowadzi do właściwej strony. DNS to **rozproszona, hierarchiczna baza danych**, zdefiniowana w RFC 1034 (pojęcia) i RFC 1035 (implementacja).

Nazwy tworzą odwrócone drzewo:

- Na szczycie jest **korzeń** (root), zapisywany jako pojedyncza kropka (`.`).
- Pod nim są **domeny najwyższego poziomu (TLD)**: ogólne, takie jak `com`, `org` i `net`, kody krajów, takie jak `es` i `fr`, oraz specjalna domena `arpa`, używana do zapytań odwrotnych.
- Pod każdą TLD są domeny drugiego poziomu, takie jak `example.com`, a pod nimi tyle poziomów, ile zechce właściciel: `www.example.com`, `mail.example.com`, `eu.api.example.com`.

Każda część między kropkami to **etykieta** (label, do 63 bajtów); pełna nazwa ma najwyżej 255 bajtów. **W pełni kwalifikowana nazwa domeny (FQDN, fully qualified domain name)** wskazuje węzeł aż do korzenia i ściśle rzecz biorąc kończy się kropką: `www.example.com.`. W przeglądarkach i poleceniach zwykle pomija się końcową kropkę, ale w plikach strefy ma ona znaczenie, jak się przekonasz. Nazwy nie rozróżniają wielkości liter: `WWW.Example.COM` i `www.example.com` to ta sama nazwa.

![Drzewo przestrzeni nazw DNS: korzeń „.” na szczycie, obsługiwany przez 13 tożsamości serwerów głównych a–m z anycast; niżej TLD com., org., net. i arpa.; example.com. pod com., example.org. pod org. i in-addr.arpa. pod arpa.; www i mail pod example.com. oraz www pod example.org. Zacieniona strefa obejmuje example.com., www i mail, obsługiwane przez ns1/ns2.example.com; linia z com. do example.com. ma podpis „delegacja: NS + DS w com.”. Pasek na dole odczytuje www.example.com. jako etykietę hosta, etykietę drugiego poziomu, etykietę TLD i korzeń, od prawej do lewej](../../../assets/diagrams/dns-namespace-tree.pl.svg)

*Rysunek 1. Przestrzeń nazw to drzewo; strefa to jego część, za którą odpowiada jeden zestaw serwerów. Strefa com. deleguje example.com. do serwerów nazw samej organizacji.*

Drzewo jest podzielone na **strefy** dla celów administracyjnych. Strefa to część drzewa zarządzana jako całość i obsługiwana przez własne **autorytatywne serwery nazw**. Strefa `com` nie zawiera `www.example.com`; zawiera tylko **delegację**: „dla wszystkiego pod `example.com` pytaj `ns1.example.com` i `ns2.example.org`”. Ta delegacja to zestaw rekordów NS w strefie nadrzędnej. Miejsce, w którym odpowiedzialność przechodzi w inne ręce, nazywa się **granicą strefy** (zone cut). Delegacja pozwala DNS się skalować: strefa główna ma około 1500 TLD, `com` ma znacznie ponad sto milionów nazw, a żadna z nich nie musi wiedzieć o twoim `www`.

Kto czym zarządza:
- **Internet Assigned Numbers Authority (IANA)**, działająca pod Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN), zarządza strefą główną.
- **Rejestr** (registry) obsługuje każdą TLD (na przykład Verisign dla `com`).
- Domenę kupujesz przez **rejestratora**, który informuje rejestr, do jakich serwerów nazw delegować twoją domenę.

> [!CHECK]
> Które serwery przechowują rekord mówiący, że `www.example.com` ma adres `192.0.2.10`?
>
> - [ ] Serwery główne, bo każda nazwa ostatecznie leży pod korzeniem
> - [ ] Serwery TLD `com`, bo `example.com` jest zarejestrowana w `com`
> - [x] Serwery autorytatywne strefy `example.com`
> - [ ] Wszystkie resolvery rekurencyjne w Internecie, na stałe
>
> Strefy główna i `com` zawierają tylko delegacje (rekordy NS) wskazujące dalej w dół drzewa. Same dane znajdują się w strefie `example.com`; resolvery trzymają tylko tymczasowe kopie w pamięci podręcznej.

### Obsada: serwery stub, rekurencyjne i autorytatywne
W każdym wyszukiwaniu uczestniczą cztery rodzaje uczestników:

| Rola | Co robi | Przykład |
|---|---|---|
| **Resolver stub** | Mała biblioteka w twoim systemie operacyjnym. Nie przechodzi po drzewie: wysyła całe pytanie do resolvera rekurencyjnego i czeka na ostateczną odpowiedź. | Resolver stojący za `getaddrinfo()` na twoim laptopie. |
| **Resolver rekurencyjny** (także „resolver z pamięcią podręczną” lub „resolver pełnej obsługi”) | Wykonuje pracę: zaczyna od korzenia, podąża za odesłaniami w dół drzewa i zapamiętuje to, czego się dowiedział. | Resolver twojego dostawcy usług internetowych (ISP), resolver firmowy lub publiczny, taki jak `1.1.1.1`, `8.8.8.8` czy `9.9.9.9`. |
| **Serwery główne** | Obsługują strefę główną: znają serwery każdej TLD. | od `a.root-servers.net` do `m.root-servers.net` |
| **Serwery autorytatywne** | Przechowują prawdziwe dane strefy i odpowiadają za nią z autorytetem. Serwery TLD są autorytatywne dla strefy swojej TLD. | `a.gtld-servers.net` dla `com`; `ns1.example.com` dla `example.com` |

Istnieje **13 tożsamości serwerów głównych**, oznaczonych literami od `a` do `m`, prowadzonych przez 12 niezależnych organizacji. Każda litera to nie jedna maszyna: jest ogłaszana przez **anycast** z wielu lokalizacji, więc na świecie działa znacznie ponad tysiąc instancji serwerów głównych, a twoje zapytanie trafia do pobliskiej. Resolvery rekurencyjne znajdują korzeń dzięki małemu wbudowanemu plikowi **root hints** z tymi 13 nazwami i adresami.

Występują dwa rodzaje zapytań:
- **Zapytanie rekurencyjne** (stub ustawia flagę „żądana rekurencja”, `rd`) mówi „daj mi ostateczną odpowiedź, wykonaj pracę”.
- **Zapytania iteracyjne** to te, które resolver rekurencyjny wysyła do serwerów głównych, TLD i autorytatywnych. Każdy serwer albo odpowiada, albo zwraca **odesłanie** (referral): „nie wiem, ale za następny poziom w dół odpowiadają te serwery”.

**Pamięć podręczna** utrzymuje szybkość. Każdy rekord ma **czas życia (TTL)** w sekundach, ustawiany przez właściciela strefy. Resolver może używać rekordu, dopóki TTL się nie wyczerpie, a potem musi zapytać ponownie. TTL widoczny w odpowiedzi z pamięci podręcznej odlicza w dół: jeśli rekord ma TTL 300, a pytasz resolver 60 sekund po zapamiętaniu, zobaczysz 240. Resolvery zapamiętują też odpowiedzi „ta nazwa nie istnieje”; to **pamięć podręczna negatywna** (RFC 2308), a jej czas pochodzi z rekordu SOA strefy (patrz niżej).

TTL to kompromis. Długie TTL (godziny, dni) oznaczają mniej zapytań, szybsze odpowiedzi i odporność, gdy twoje serwery chwilowo nie działają. Krótkie TTL (sekundy, minuty) pozwalają szybko zmieniać rekordy kosztem większego ruchu. Planując zmianę, obniż TTL mniej więcej dzień wcześniej, wprowadź zmianę, a potem podnieś go z powrotem.

> [!CHECK]
> Rekord ma TTL 3600. Zmieniasz go o 10:00, a użytkownik, którego resolver zapamiętał starą wartość o 09:50, nadal trafia na stary serwer. Kiedy najpóźniej resolver tego użytkownika pobierze nową wartość?
>
> - [ ] Natychmiast: serwery autorytatywne wypychają zmiany do wszystkich resolverów
> - [x] Około 10:50, gdy wygaśnie jednogodzinny TTL kopii w pamięci podręcznej
> - [ ] O 11:00, godzinę po wprowadzeniu zmiany
> - [ ] Dopiero gdy użytkownik zrestartuje komputer
>
> DNS nie ma mechanizmu wypychania do resolverów. Kopia w pamięci podręcznej żyje przez TTL, z którym została otrzymana, liczony od chwili zapamiętania: 09:50 + 1 godzina. Obniż TTL przed planowaną zmianą, by skrócić to okno.

### Rekordy zasobów
Każda dana w strefie to **rekord zasobu (RR, resource record)** z pięcioma polami: nazwa właściciela, TTL, klasa (w praktyce zawsze `IN`, Internet), typ i dane (RDATA). Rekordy o tej samej nazwie, klasie i typie tworzą **zestaw rekordów (RRset)**, na przykład dwa rekordy A dla jednej nazwy. Oto typy, które spotkasz najczęściej:

| Typ | Zawiera | Przykład (dane) | Służy do |
|---|---|---|---|
| **A** | Adres IPv4 | `192.0.2.10` | Docierania do hosta przez IPv4. |
| **AAAA** | Adres IPv6 (RFC 3596) | `2001:db8:10::10` | Docierania do hosta przez IPv6. |
| **CNAME** | Nazwa kanoniczna: alias innej nazwy | `web.example.com.` | Kierowania kilku nazw na jedną, na przykład na nazwę hosta sieci dostarczania treści (CDN). |
| **MX** | Wymiennik poczty: preferencja + nazwa hosta | `10 mail.example.com.` | Miejsca dostarczania poczty domeny. Najpierw próbowany jest najniższy numer preferencji. |
| **NS** | Serwer nazw strefy | `ns1.example.com.` | Delegacji (w strefie nadrzędnej) i listy serwerów autorytatywnych (w samej strefie). |
| **TXT** | Dowolne ciągi tekstu | `"v=spf1 mx -all"` | Polityk poczty (Sender Policy Framework, SPF; DomainKeys Identified Mail, DKIM; Domain-based Message Authentication, Reporting and Conformance, DMARC) i dowodów własności domeny. |
| **PTR** | Wskaźnik: z adresu IP z powrotem do nazwy | `web.example.com.` | Zapytań odwrotnych, pod `in-addr.arpa` (IPv4) i `ip6.arpa` (IPv6). |
| **SOA** | Początek autorytetu (start of authority): metadane strefy | `ns1.example.com. hostmaster.example.com. 2026110601 7200 900 1209600 300` | Jeden na strefę: serwer główny (primary), kontakt, numer seryjny, liczniki czasu, TTL pamięci negatywnej. |
| **CAA** | Autoryzacja urzędów certyfikacji (RFC 8659) | `0 issue "ca.example.net"` | Określania, które urzędy certyfikacji (CA) mogą wystawiać certyfikaty dla domeny. |

Warto znać kilka reguł i szczegółów:

- **CNAME występuje sam.** Nazwa, która ma CNAME, nie może mieć żadnego innego rekordu (RFC 1034, wyjaśnione w RFC 2181). Dlatego nie można umieścić CNAME w **wierzchołku strefy** (samo `example.com`), który musi mieć rekordy SOA i NS. Niektórzy dostawcy DNS oferują niestandardowe funkcje „ALIAS” lub „flattening”, by to obejść.
- **MX i NS wskazują nazwy, nigdy adresy IP**, a te nazwy nie mogą być CNAME. Domena, która nie wysyła ani nie odbiera poczty, może opublikować „null MX”, `0 .` (RFC 7505). `example.com` robi dokładnie to.
- **Odwrotny DNS** zapisuje adres od tyłu pod `arpa`: `192.0.2.10` staje się `10.2.0.192.in-addr.arpa`. W IPv6 każda cyfra szesnastkowa (nibble) staje się etykietą pod `ip6.arpa`. Strefy odwrotne są delegowane do posiadacza bloku adresów (twojego ISP lub dostawcy hostingu), a nie do właściciela nazwy bezpośredniej, więc rekordy bezpośrednie i odwrotne mogą się różnić.
- **Pola SOA**: MNAME (serwer główny), RNAME (skrzynka kontaktowa, z `@` zapisanym jako kropka: `hostmaster.example.com.`), **serial** (numer wersji, który musi rosnąć przy każdej zmianie; serwery zapasowe porównują go, by zdecydować, czy pobrać strefę), refresh, retry i expire (liczniki czasu dla serwerów zapasowych) oraz minimum. Dziś pole minimum to **TTL pamięci negatywnej**: resolver zapamiętuje odpowiedź „brak takiej nazwy” na mniejszą z wartości: TTL samego rekordu SOA i tę (RFC 2308).
- **CAA sprawdzają CA, nie przeglądarki.** Przed wystawieniem certyfikatu CA musi sprawdzić rekordy CAA i odmówić, jeśli nie jest na liście. Zmniejsza to ryzyko błędnego wystawienia; nie robi nic dla certyfikatów, które już istnieją.
- **Rekordy glue.** Jeśli `example.com` jest delegowana do `ns1.example.com`, resolver nie może wyszukać `ns1.example.com`, nie znając wcześniej serwerów `example.com`: błędne koło jajka i kury. Dlatego strefa nadrzędna publikuje też adres `ns1.example.com` jako **glue** w sekcji dodatkowej swojego odesłania.

> [!CHECK]
> Chcesz, aby `shop.example.com` podążała za nazwą hosta `stores.example.net` twojego dostawcy e-commerce, którego adresy IP zmieniają się bez uprzedzenia. Jaki rekord tworzysz?
>
> - [ ] Rekord A dla `shop.example.com` z bieżącym adresem dostawcy
> - [x] Rekord CNAME z `shop.example.com` do `stores.example.net.`
> - [ ] Rekord MX z `shop.example.com` do `stores.example.net.`
> - [ ] Rekord PTR z `stores.example.net` do `shop.example.com`
>
> CNAME czyni `shop.example.com` aliasem, więc resolvery podążają za nim i zawsze dostają bieżące adresy dostawcy. Rekord A by się zdezaktualizował; MX służy tylko do poczty; PTR do zapytań odwrotnych.

### Czytanie odpowiedzi DNS za pomocą `dig`
`dig` (domain information groper), z narzędzi BIND (Berkeley Internet Name Domain), to standardowe narzędzie do zadawania pytań DNS i oglądania całej odpowiedzi, a nie tylko adresu. Jego podstawowa postać to:

@@CB1@@

`@server` to resolver lub serwer autorytatywny, który odpytujesz (domyślnie ten, którego używa twój system); `type` domyślnie wynosi `A`. Przydatne opcje: `+short` (same dane), `+noall +answer` (tylko sekcja odpowiedzi), `+trace` (samodzielne przejście drzewa od korzenia), `+norec` (wyczyszczenie flagi `rd`), `+tcp`, `+dnssec`, `-x <address>` (zapytanie odwrotne) oraz w BIND 9.18 i nowszych `+tls` i `+https`.

Wiadomość DNS ma nagłówek i cztery sekcje:

| Sekcja | Zawiera |
|---|---|
| **Nagłówek** | ID wiadomości, **kod odpowiedzi (RCODE)**, flagi i liczbę rekordów w każdej sekcji. |
| **Pytanie** | O co zapytano: nazwa, klasa, typ. |
| **Odpowiedź** | Rekordy odpowiadające na pytanie, wraz z ewentualnym przebytym łańcuchem CNAME. |
| **Autorytet** | Rekordy o strefie: rekordy NS w odesłaniu lub rekord SOA w odpowiedzi negatywnej. |
| **Dodatkowa** | Pomocne dodatki, takie jak adresy glue nazw NS. `dig` pokazuje tu także „pseudosekcję OPT” **mechanizmów rozszerzeń DNS (EDNS(0), Extension Mechanisms for DNS)**. |

![Opisana odpowiedź dig dla www.example.com. Nagłówek: status NOERROR, flagi qr rd ra ad, liczby rekordów. Pseudosekcja OPT EDNS(0): wersja 0, flagi do, rozmiar UDP 1232. Pytanie: www.example.com IN A. Odpowiedź, z kolumnami nazwa, TTL, klasa, typ i dane: www.example.com 3600 IN CNAME web.example.com, potem web.example.com 300 IN A 192.0.2.10. Statystyki: czas zapytania 24 ms, serwer 203.0.113.53 port 53 przez UDP, rozmiar wiadomości 95. Legenda: qr odpowiedź, aa odpowiedź autorytatywna, rd żądana rekurencja, ra dostępna rekurencja, ad zweryfikowano DNSSEC, tc ucięta, ponów przez TCP](../../../assets/diagrams/dns-dig-anatomy.pl.svg)

*Rysunek 2. Anatomia odpowiedzi `dig`. Każdy rekord odpowiedzi ma te same pięć kolumn: nazwa, TTL, klasa, typ i dane.*

**Flagi** w nagłówku mówią, kto odpowiedział i jak:

| Flaga | Znaczenie | Co ci mówi |
|---|---|---|
| `qr` | Query response (odpowiedź na zapytanie) | To odpowiedź, a nie zapytanie. |
| `aa` | Authoritative answer (odpowiedź autorytatywna) | Pochodzi z serwera autorytatywnego dla strefy, nie z pamięci podręcznej. |
| `tc` | Truncated (ucięta) | Odpowiedź nie zmieściła się w wiadomości UDP; ponów przez TCP. |
| `rd` | Recursion desired (żądana rekurencja) | Klient poprosił o rekurencję (skopiowane z zapytania). |
| `ra` | Recursion available (dostępna rekurencja) | Serwer oferuje rekurencję: to resolver rekurencyjny. |
| `ad` | Authentic data (dane uwierzytelnione) | Resolver zweryfikował odpowiedź za pomocą DNSSEC. |
| `cd` | Checking disabled (sprawdzanie wyłączone) | Klient poprosił resolver, by nie weryfikował DNSSEC. |

A **status** (RCODE) mówi o wyniku:

| Status | Znaczenie |
|---|---|
| `NOERROR` | Sukces. Jeśli sekcja odpowiedzi jest pusta, nazwa istnieje, ale nie ma rekordu tego typu; nazywa się to **NODATA**. |
| `NXDOMAIN` | Domena nieistniejąca: nazwa w ogóle nie istnieje. Sekcja autorytetu zawiera SOA strefy dla pamięci negatywnej. |
| `SERVFAIL` | Resolver nie zdołał uzyskać poprawnej odpowiedzi: serwery autorytatywne nieosiągalne lub uszkodzone albo weryfikacja DNSSEC się nie powiodła. |
| `REFUSED` | Serwer nie odpowie na to zapytanie, na przykład serwer autorytatywny zapytany o strefę, której nie obsługuje, albo resolver obsługujący tylko własnych klientów. |

> [!CHECK]
> Wykonujesz `dig @203.0.113.53 www.example.com`, a nagłówek pokazuje `status: NOERROR` i `flags: qr rd ra`, z dwoma rekordami A w odpowiedzi. Co możesz wywnioskować?
>
> - [ ] Odpowiedź przyszła bezpośrednio z serwera autorytatywnego `example.com`
> - [x] Odpowiedział resolver rekurencyjny, być może z pamięci podręcznej, i nie zweryfikował jej DNSSEC
> - [ ] Odpowiedź została ucięta i trzeba ją ponowić przez TCP
> - [ ] Nazwa nie istnieje, ale resolver zwrócił domyślny adres
>
> `ra` wskazuje resolver rekurencyjny; bez `aa` odpowiedź nie jest autorytatywna, więc równie dobrze może pochodzić z pamięci podręcznej. Nie ma flagi `ad`, więc nie zgłoszono weryfikacji DNSSEC, ani `tc`, więc nic nie zostało ucięte.

### Transporty: UDP, TCP, TLS i HTTPS
Klasyczny DNS używa **portu 53** zarówno przez protokół datagramów użytkownika (UDP, User Datagram Protocol), jak i protokół kontroli transmisji (TCP, Transmission Control Protocol):

- **UDP 53** jest domyślny dla zapytań: jeden datagram tam, jeden z powrotem, bez uzgadniania. Jest szybki, ale pierwotny limit wynosił 512 bajtów danych DNS (RFC 1035).
- **EDNS(0)** (RFC 6891) pozwala klientowi ogłosić większy bufor UDP, na przykład 1232 bajty, wartość zalecaną przez inicjatywę DNS Flag Day 2020, by uniknąć fragmentacji IP. EDNS przenosi też bit `do` („DNSSEC OK”) i inne opcje.
- Jeśli odpowiedź nadal jest za duża, serwer ustawia flagę **`tc` (truncated)**, a klient powtarza zapytanie przez **TCP 53**. TCP służy też do **transferów stref** między serwerami głównymi a zapasowymi (AXFR dla pełnego transferu, RFC 5936; IXFR dla przyrostowego, RFC 1995). RFC 7766 czyni obsługę TCP **obowiązkową** dla implementacji DNS, a nie opcjonalną: zapora przepuszczająca tylko UDP 53 psuje duże odpowiedzi, w tym wiele odpowiedzi DNSSEC.

UDP i TCP na porcie 53 działają **jawnym tekstem**: każdy na trasie (wi-fi w kawiarni, twój ISP) może czytać każdą wyszukiwaną nazwę i, bez DNSSEC, zmieniać odpowiedzi. Dwa standardy szyfrują odcinek między klientem a jego resolverem rekurencyjnym:

- **DNS przez TLS (DoT)** (RFC 7858) opakowuje DNS w Transport Layer Security (TLS) na **porcie TCP 853**. Dedykowany port ułatwia administratorom sieci rozpoznanie go, dopuszczenie lub zablokowanie. Ustawienie „Prywatny DNS” w Androidzie używa DoT.
- **DNS przez HTTPS (DoH)** (RFC 8484) wysyła wiadomości DNS jako żądania protokołu przesyłania hipertekstu (HTTP) przez HTTPS (HTTP Secure) na **porcie TCP 443** (oraz HTTP/3 przez UDP 443), z typem nośnika `application/dns-message`. Dla obserwatora wygląda jak każdy inny ruch WWW. Przeglądarki często włączają go same, dla danej aplikacji, z resolverem wybranym przez producenta przeglądarki.

![Cztery porównane transporty. UDP 53: DNS przez UDP, RFC 1035, domyślny, po jednym datagramie w każdą stronę, duże odpowiedzi ustawiają tc i są ponawiane przez TCP; jawny tekst. TCP 53: DNS przez TCP, wymagany przez RFC 7766, duże odpowiedzi i transfery stref, 2-bajtowy prefiks długości; jawny tekst. DoT 853: DNS przez TLS, RFC 7858, TCP 853, osobny port, łatwy do wykrycia, dopuszczenia lub zablokowania; szyfrowany. DoH 443: DNS przez HTTPS, RFC 8484, HTTPS 443, wygląda jak ruch WWW, często ustawiany w przeglądarce; szyfrowany. Obserwator na trasie widzi każdą nazwę i odpowiedź w UDP i TCP 53, ale tylko połączenie TLS z resolverem na 853 lub połączenie HTTPS na 443](../../../assets/diagrams/dns-transports.pl.svg)

*Rysunek 3. Transporty DNS. Szyfrowanie ukrywa nazwy przed obserwatorami na trasie, ale resolver, do którego je wysyłasz, nadal widzi wszystko.*

> [!NOTE]
> Istnieje też DNS przez QUIC (DoQ, RFC 9250), używający portu UDP 853. DoT, DoH i DoQ zwykle chronią tylko odcinek od twojego urządzenia do jego resolvera rekurencyjnego; własne zapytania resolvera do serwerów głównych, TLD i autorytatywnych zazwyczaj nadal są jawnym UDP lub TCP na porcie 53.

> [!CHECK]
> Firmowa zapora przepuszcza wychodzący UDP 53 do wewnętrznego resolvera i blokuje wszystko inne do portów 53 i 853. Przeglądarka na laptopie nadal rozwiązuje nazwy przez zewnętrzny resolver. Jakiego transportu najprawdopodobniej używa?
>
> - [ ] DNS przez TCP na porcie 53
> - [ ] DNS przez TLS na porcie 853
> - [x] DNS przez HTTPS na porcie 443
> - [ ] Zwykły UDP na porcie 53 do zewnętrznego resolvera
>
> TCP 53 i 853 są zablokowane, a ścieżka jawna prowadzi tylko do wewnętrznego resolvera. DoH używa portu 443 jak każda strona WWW, więc zapora oparta na portach nie odróżni go od zwykłego przeglądania.

### DNSSEC: podpisane odpowiedzi
Zwykły DNS nie ma sposobu, by udowodnić, że odpowiedź jest prawdziwa. **Rozszerzenia bezpieczeństwa DNS (DNSSEC, DNS Security Extensions)** (RFC 4033, 4034 i 4035) dodają do stref podpisy cyfrowe, dzięki czemu resolver walidujący może sprawdzić, że rekordy naprawdę pochodzą od właściciela strefy i nie zostały zmienione po drodze.

DNSSEC dodaje kilka typów rekordów:
- **DNSKEY**: klucze publiczne strefy. Zwykle **klucz podpisujący klucze (KSK, key-signing key)**, który podpisuje zestaw kluczy, i **klucz podpisujący strefę (ZSK, zone-signing key)**, który podpisuje pozostałe rekordy.
- **RRSIG** (podpis rekordu zasobu): podpis zestawu RRset, z datami ważności.
- **DS** (delegation signer, podpisujący delegację): skrót KSK strefy podrzędnej, publikowany w strefie **nadrzędnej**. To on łączy jedną strefę z następną.
- **NSEC / NSEC3** (Next Secure): podpisany dowód, że nazwa lub typ **nie** istnieje (**uwierzytelnione zaprzeczenie istnienia**), więc atakujący nie może sfałszować także NXDOMAIN.

Weryfikacja podąża **łańcuchem zaufania** w dół drzewa. Resolver jest skonfigurowany z **kotwicą zaufania**: KSK strefy głównej (lub jego skrótem). Sprawdza DNSKEY korzenia względem kotwicy, rekord DS `com` względem kluczy korzenia, DNSKEY `com` względem tego DS i tak dalej, aż do RRSIG na rekordzie, o który pytałeś.

![Łańcuch zaufania DNSSEC w czterech krokach. 1. Kotwica zaufania: skrót klucza głównego (KSK) skonfigurowany w resolverze walidującym. 2. Strefa główna: DNSKEY zgodny z kotwicą; DS dla com. z RRSIG, podpisane przez korzeń. 3. Strefa com.: DNSKEY zgodny z DS korzenia; DS dla example.com. z RRSIG, podpisane przez com. 4. example.com.: DNSKEY zgodny z DS com.; RRSIG dla rekordu A www 192.0.2.10. Jeśli wszystkie ogniwa są ważne, resolver ustawia ad; jeśli któreś jest zerwane, zwraca SERVFAIL; DNSSEC nie zapewnia poufności, do tego użyj DoT lub DoH](../../../assets/diagrams/dns-dnssec-chain.pl.svg)

*Rysunek 4. Łańcuch zaufania DNSSEC. Każdy rodzic poręcza za klucz swojego dziecka podpisanym rekordem DS.*

Jeśli każde ogniwo się weryfikuje, resolver zwraca odpowiedź z flagą `ad`. Jeśli któreś ogniwo jest zerwane (zły podpis, wygasły RRSIG, DS niezgodny z kluczem dziecka), resolver walidujący zwraca **SERVFAIL** zamiast możliwie sfałszowanej odpowiedzi.

Co DNSSEC **chroni**:
- **Uwierzytelnianie źródła danych** i **integralność**: rekordy pochodzą od posiadacza kluczy strefy i nie zostały zmodyfikowane.
- Uwierzytelnione zaprzeczenie istnienia (NSEC/NSEC3).

Czego **nie** chroni:
- **Poufności**: podpisane odpowiedzi nadal może czytać każdy na trasie. Dla prywatności użyj DoT lub DoH.
- **Dostępności**: nie zatrzymuje ataków typu denial-of-service, a większe podpisane odpowiedzi mogą nawet pogorszyć amplifikację.
- **Ostatniego odcinka**, chyba że stub sam weryfikuje: większość stubów ufa fladze `ad` od resolvera, więc droga od resolvera do twojego urządzenia musi być zaufana lub szyfrowana.
- **Błędnych, lecz poprawnie podpisanych danych**: jeśli atakujący kontroluje konto u twojego rejestratora lub dostawcy DNS, może opublikować rekordy (i klucze DS), które przechodzą weryfikację bez zarzutu.

> [!CHECK]
> Resolver walidujący otrzymuje odpowiedź dla `www.example.com`, której podpis RRSIG nie pasuje do rekordu A. Co zwraca klientowi?
>
> - [ ] Rekord A z wyczyszczoną flagą `ad`, żeby klient zdecydował
> - [x] `SERVFAIL`, bo dane nie przeszły weryfikacji
> - [ ] `NXDOMAIN`, bo rekord jest traktowany jako nieistniejący
> - [ ] Zaszyfrowany rekord A, żeby atakujący nie mogli go odczytać
>
> Resolver walidujący odmawia wydawania sfałszowanych danych i zwraca SERVFAIL. Klient, który naprawdę potrzebuje niezweryfikowanych danych, może ustawić flagę `cd` (checking disabled). DNSSEC niczego nie szyfruje.

## Jak to działa
Prześledź laptop, który otwiera `https://www.example.com` przy pustych pamięciach podręcznych wszędzie. Jego resolver stub jest skonfigurowany (przez DHCP, protokół dynamicznej konfiguracji hostów, lub przez ogłoszenia routera IPv6), by używać resolvera rekurencyjnego `203.0.113.53`.

![Rozwiązywanie www.example.com w czterech ponumerowanych krokach między resolverem stub na twoim laptopie, resolverem rekurencyjnym 203.0.113.53, serwerem głównym a.root-servers.net, serwerem TLD a.gtld-servers.net i serwerem autorytatywnym ns1.example.com. 1: stub pyta „A? www.example.com” z rd. Resolver nie ma niczego w pamięci podręcznej i zaczyna od root hints. 2: pyta serwer główny, który odsyła go do serwerów com. (a.gtld-servers.net plus glue). 3: pyta serwer TLD, który odsyła go do ns1.example.com plus glue. 4: pyta serwer autorytatywny, który odpowiada z flagą aa: CNAME web.example.com. z TTL 3600 i web A 192.0.2.10 z TTL 300. Resolver zapamiętuje każdy rekord i odesłanie na czas ich TTL i odpowiada stubowi z ra](../../../assets/diagrams/dns-resolution.pl.svg)

*Rysunek 5. Pełne rozwiązanie nazwy. Stub wysyła jedno zapytanie rekurencyjne; resolver rekurencyjny wykonuje zapytania iteracyjne. Numery odpowiadają krokom poniżej.*

1. **Od stub do resolvera.** Przeglądarka prosi system operacyjny o adres `www.example.com`. Stub wysyła do `203.0.113.53` zapytanie z ustawioną `rd`, przez UDP port 53, z losowego portu źródłowego i z losowym 16-bitowym ID wiadomości. (Nowoczesne stuby wysyłają oddzielne zapytania A i AAAA, dla IPv4 i IPv6.)
2. **Od resolvera do korzenia.** Resolver nie ma niczego w pamięci podręcznej, więc wybiera serwer główny ze swoich root hints. Korzeń nie zna `www.example.com`, ale zwraca **odesłanie**: rekordy NS `com` w sekcji autorytetu i ich adresy jako glue w sekcji dodatkowej. Bez flagi `aa`: to nie jest odpowiedź.
3. **Od resolvera do TLD.** Resolver pyta serwer `com`, który zwraca kolejne odesłanie: `example.com` obsługują `ns1.example.com` i `ns2.example.org`, z glue dla `ns1.example.com` (leży wewnątrz delegowanej strefy, więc inaczej nie dałoby się go znaleźć).
4. **Od resolvera do autorytatywnego.** Resolver pyta `ns1.example.com`, który odpowiada z ustawioną `aa`: `www.example.com` to CNAME wskazujący na `web.example.com`, a ponieważ ten sam serwer jest autorytatywny także dla tej nazwy, dołącza `web.example.com A 192.0.2.10`. (Gdyby CNAME wskazywał do innej domeny, resolver rozpocząłby nowe wyszukiwanie celu.)
5. **Pamięć podręczna i odpowiedź.** Resolver zapamiętuje wszystko, czego się dowiedział: odesłania korzenia i `com` (TTL liczone w dniach), CNAME na 3600 sekund i rekord A na 300 sekund. Zwraca stubowi pełną odpowiedź z ustawioną `ra`. Stub też może ją zapamiętać, a przeglądarka łączy się z `192.0.2.10`.

Następny laptop, który w ciągu pięciu minut zapyta ten sam resolver o `www.example.com`, dostanie odpowiedź w około milisekundę, prosto z pamięci podręcznej. Wyszukanie `mail.example.com` pomija korzeń i `com` (ich odesłania są w pamięci podręcznej) i idzie od razu do `ns1.example.com`. Dlatego ruchliwy resolver prawie nigdy nie rozmawia z korzeniem.

> [!NOTE]
> Rysunek 5 pokazuje klasyczne zachowanie, w którym resolver wysyła pełną nazwę do każdego serwera. Wiele nowoczesnych resolverów stosuje **minimalizację QNAME** (RFC 9156): pytają korzeń tylko o `com.`, a TLD tylko o `example.com.`, więc mniej serwerów dowiaduje się pełnej wyszukiwanej nazwy. Odesłania i końcowa odpowiedź są takie same.

Kroki od 2 do 4 możesz obejrzeć sam za pomocą `dig +trace www.example.com`, który każe `dig` wykonać zapytania iteracyjne zamiast twojego resolvera. Zrobisz to w laboratorium.

> [!CHECK]
> W kroku 2 serwer główny odpowiedział bez flagi `aa` i z pustą sekcją odpowiedzi. Dlaczego resolver nie uznał tego za błąd?
>
> - [ ] Serwery główne nigdy nie ustawiają `aa`, więc resolver ignoruje flagę
> - [x] To było odesłanie: sekcja autorytetu wymieniała serwery nazw `com`, o które trzeba zapytać dalej
> - [ ] Pusta odpowiedź oznacza `NXDOMAIN`, a resolver ponawia próbę na innym serwerze głównym
> - [ ] Odpowiedź została ucięta, więc resolver ponowił przez TCP
>
> Odesłanie to normalny krok rozwiązywania iteracyjnego: jeszcze nie ma odpowiedzi, ale są rekordy NS (i glue) dla strefy o poziom niżej. Resolver podąża za nim, aż serwer autorytatywny odpowie z `aa`.

