---
title: "Magazyn w chmurze: blokowy, plikowy i obiektowy"
domain: cloud-computing
level: beginner
duration: "50 min"
objectives:
  - "Porównać magazyn blokowy, plikowy i obiektowy pod względem metody dostępu, wydajności, współdzielenia i typowych zastosowań."
  - "Wyjaśnić różnicę między trwałością a dostępnością, jak replikacja i kodowanie z korekcją (erasure coding) chronią dane oraz co równoważą klasy magazynu."
  - "Korzystać z magazynu obiektów przez API S3: tworzyć buckety, wysyłać i wyświetlać obiekty, włączać wersjonowanie i dodawać reguły cyklu życia."
  - "Bezpiecznie udostępnić obiekt za pomocą podpisanego z góry adresu URL i wyjaśnić, dlaczego publiczne buckety są ryzykowne."
  - "Wyjaśnić migawki, kopie zapasowe oraz szyfrowanie danych w spoczynku i w tranzycie, a także kto zarządza kluczami."
lang: pl
source_hash: a31a7d7731b3
---

# Magazyn w chmurze: blokowy, plikowy i obiektowy

## Dlaczego to ważne
Mały zespół uruchamia aplikację do udostępniania zdjęć. Zdjęcia trzyma na dysku maszyny wirtualnej, na której działa aplikacja, bo to najprostsze rozwiązanie. Po trzech miesiącach aplikacja potrzebuje drugiego serwera, a drugi serwer nie widzi zdjęć pierwszego. Potem dysk się zapełnia. Potem programista uruchamia skrypt czyszczący na niewłaściwym folderze i nie ma kopii, z której dałoby się odtworzyć dane.

Każdy z tych problemów ma inną odpowiedź w świecie magazynów danych. Zdjęcia należą do **magazynu obiektów**, do którego dostęp przez sieć ma dowolna liczba serwerów i który rośnie bez planowania z Twojej strony. Baza danych potrzebuje szybkiego **wolumenu blokowego**. Współdzielony folder z konfiguracją pasuje do **udziału plików**. A nic z tego nie jest bezpieczne, dopóki nie ma wersjonowania, kopii zapasowych i szyfrowania. Dostawcy chmury sprzedają to wszystko pod różnymi nazwami handlowymi. Ta lekcja przedstawia niezależny od dostawcy model, który za nimi stoi, dzięki czemu możesz wybrać właściwy rodzaj magazynu i uniknąć klasycznych błędów: mylenia trwałości z kopią zapasową i zostawiania bucketu publicznego.

## Cele nauki
- Porównać magazyn blokowy, plikowy i obiektowy pod względem metody dostępu, wydajności, współdzielenia i typowych zastosowań.
- Wyjaśnić różnicę między trwałością a dostępnością, jak replikacja i kodowanie z korekcją (erasure coding) chronią dane oraz co równoważą klasy magazynu.
- Korzystać z magazynu obiektów przez API S3: tworzyć buckety, wysyłać i wyświetlać obiekty, włączać wersjonowanie i dodawać reguły cyklu życia.
- Bezpiecznie udostępnić obiekt za pomocą podpisanego z góry adresu URL i wyjaśnić, dlaczego publiczne buckety są ryzykowne.
- Wyjaśnić migawki, kopie zapasowe oraz szyfrowanie danych w spoczynku i w tranzycie, a także kto zarządza kluczami.

## Kluczowe pojęcia

### Trzy rodzaje magazynu: blokowy, plikowy i obiektowy
Wyobraź sobie trzy sposoby przechowywania papierowych dokumentów. **Magazyn blokowy** to pusta szafa na akta: to Ty decydujesz, jak wszystko opisać i uporządkować. **Magazyn plikowy** to wspólna szafa biurowa z opisanymi szufladami, którą może otworzyć każdy z zespołu. **Magazyn obiektowy** to magazyn z magazynierem: oddajesz pudełko, dostajesz numer biletu, a później okazujesz bilet, aby odebrać pudełko.

**Magazyn blokowy** udostępnia **wolumen**: tablicę ponumerowanych bloków o stałym rozmiarze, którą serwer widzi jako surowy dysk, na przykład `/dev/vdb` w Linuxie. System operacyjny tworzy na nim **system plików** (ext4, XFS, NTFS) albo korzysta z niego bezpośrednio baza danych. Wolumen podłącza się naraz do jednej instancji (niektórzy dostawcy oferują tryb multi-attach, ale wtedy potrzebny jest system plików świadomy klastra, inaczej dane ulegną uszkodzeniu). Magazyn blokowy ocenia się według trzech liczb:

- **IOPS** (input/output operations per second, operacje wejścia/wyjścia na sekundę): ile odczytów i zapisów na sekundę.
- **Przepustowość**: ile bajtów na sekundę. Jest równa IOPS pomnożonym przez rozmiar jednej operacji. Na przykład 3000 IOPS po 16 KiB to 48 000 KiB/s, czyli około 47 MiB/s.
- **Opóźnienie**: jak długo trwa jedna operacja, zwykle poniżej kilku milisekund.

**Magazyn plikowy** to współdzielony system plików udostępniany przez sieć. Wiele serwerów montuje ten sam udział jednocześnie, używając **Network File System (NFS**, sieciowy system plików), popularnego w Linuxie (NFSv4.1 opisuje RFC 8881), albo protokołu **Server Message Block (SMB)**, popularnego w Windows. System plików prowadzi usługa, więc dostępne są katalogi, uprawnienia, blokowanie plików i **semantyka POSIX** (reguły Portable Operating System Interface dla plików: można dopisywać do pliku, atomowo zmieniać jego nazwę, zmieniać jeden bajt w środku i blokować fragment). Dzięki temu magazyn plikowy jest łatwym wyborem dla oprogramowania napisanego z myślą o zwykłych folderach: katalogów domowych, systemów zarządzania treścią i współdzielonych artefaktów kompilacji.

**Magazyn obiektowy** przechowuje **obiekty** (dane plus metadane) w **bucketach**. Nigdy się go nie montuje: aplikacje komunikują się z nim przez interfejs programistyczny (application programming interface, API) po protokole Hypertext Transfer Protocol (HTTP), używając żądań takich jak `PUT`, `GET`, `LIST` i `DELETE`. Nie ma katalogów do utrzymania ani realnego limitu liczby obiektów, dlatego skaluje się na tysiące maszyn i kosztuje mniej za gigabajt niż dwa pozostałe rodzaje. Ceną jest model dostępu: obiekt jest zapisywany i odczytywany w całości. Nie można zmienić jednego bajtu w miejscu ani zmienić nazwy obiektu; wysyła się nową kopię.

![Trzy kolumny. Magazyn blokowy: jedna instancja montuje wolumen jako urządzenie blokowe (na przykład /dev/vdb w /data) i odczytuje oraz zapisuje bloki pod danym offsetem; wolumen zawiera surowe bloki, a system plików tworzy instancja; chipy IOPS, opóźnienie, bazy danych. Magazyn plikowy: wiele instancji montuje ten sam udział przez NFS lub SMB, używając plików i ścieżek; system plików prowadzi usługa; chipy współdzielony, POSIX, foldery domowe. Magazyn obiektowy: dowolna aplikacja z poświadczeniami wysyła żądania HTTPS PUT, GET i LIST do bucketu, który mapuje klucz na obiekt wraz z metadanymi w płaskiej przestrzeni nazw; chipy skaluje się, tani, kopie zapasowe i multimedia](../../../assets/diagrams/storage-access-paths.pl.svg)

*Rysunek 1. Trzy rodzaje magazynu różnią się tym, kto prowadzi system plików i jak klient dociera do danych: przez bloki, pliki i ścieżki albo żądania HTTP o całe obiekty.*

| | Blokowy | Plikowy | Obiektowy |
|---|---|---|---|
| Metoda dostępu | Surowe bloki przez system operacyjny (`/dev/vdb`) | Montowanie NFS lub SMB | API HTTP (w stylu S3) |
| Jednostka danych | Blok (na przykład 4 KiB) | Plik w katalogu | Cały obiekt, do limitu dostawcy |
| Współdzielenie | Jedna instancja naraz | Wiele instancji | Dowolny klient z poświadczeniami |
| Aktualizacja w miejscu | Tak | Tak | Nie: wymiana całego obiektu |
| Mocne strony | Najmniejsze opóźnienie, największe IOPS | Znajome foldery, POSIX | Skala, trwałość, niski koszt za GB |
| Typowe zastosowanie | Bazy danych, dyski rozruchowe | Współdzielone foldery, aplikacje starszego typu | Zdjęcia, kopie zapasowe, logi, statyczne strony, jeziora danych |
| Przykłady w chmurze | Amazon EBS, Azure Managed Disks, Google Persistent Disk | Amazon EFS, Azure Files, Google Filestore | Amazon S3, Azure Blob Storage, Google Cloud Storage |

> [!CHECK]
> Serwer bazy danych potrzebuje jak najmniejszego opóźnienia i wykonuje wiele drobnych, losowych zapisów. Który rodzaj magazynu pasuje najlepiej?
>
> - [ ] Magazyn obiektowy, bo skaluje się bez ograniczeń
> - [ ] Magazyn plikowy, bo kilka serwerów może go zamontować jednocześnie
> - [x] Wolumen blokowy podłączony do instancji bazy danych
> - [ ] Dowolny z nich: rodzaj wpływa tylko na cenę
>
> Wolumeny blokowe dają bezpośredni dostęp o małym opóźnieniu pod danym offsetem i są dobierane pod kątem IOPS. Magazyn obiektowy wymienia całe obiekty przez HTTP, a sieciowy udział plików dodaje narzut protokołu i funkcje współdzielenia, których pojedyncza baza danych nie potrzebuje.

### Magazyn obiektowy: buckety, klucze i API S3
**Bucket** to nazwany kontener na obiekty. Obiekt ma **klucz** (swoją nazwę), dane (ciąg bajtów) i **metadane**: pola systemowe, takie jak rozmiar, typ zawartości i czas ostatniej modyfikacji, oraz własne pary klucz-wartość, które dodajesz, na przykład `project=apollo`. Nazwy bucketów są unikalne w obrębie dostawcy (lub regionu, zależnie od dostawcy), ponieważ zwykle występują w adresie URL.

Przestrzeń nazw jest **płaska**: bucket zawiera klucze, a nie foldery. Klucz taki jak `reports/2026/q3.txt` to jeden ciąg znaków, który po prostu zawiera ukośniki. Część do ukośnika nazywa się **prefiksem**, a wyświetlanie listy z ogranicznikiem (`/`) pozwala narzędziom i konsolom *pokazywać* foldery. Nie ma jednak obiektu katalogu `reports/`, który można utworzyć, przemianować lub wypełnić: po usunięciu ostatniego obiektu pod danym prefiksem „folder” znika. Zmiana nazwy „folderu” oznacza skopiowanie i usunięcie każdego obiektu pod prefiksem.

Aplikacje docierają do obiektów zwykłym HTTP. Żądanie wysłania i żądanie pobrania wyglądają tak (nazwa hosta to przykład):

```text
PUT /reports/2026/q3.txt HTTP/1.1
Host: lab-docs.objects.example.com
Content-Type: text/plain
x-amz-meta-project: apollo
Authorization: <signature computed from your secret key>

Quarterly report v1
```

```text
GET /reports/2026/q3.txt HTTP/1.1
Host: lab-docs.objects.example.com
Authorization: <signature computed from your secret key>
```

Większość dostawców akceptuje bucket albo w nazwie hosta (`lab-docs.objects.example.com`, „styl virtual-hosted”), albo jako pierwszy segment ścieżki (`objects.example.com/lab-docs/…`, „styl path”). Nagłówek `Authorization` niesie podpis wykonany Twoim kluczem dostępu, dzięki czemu usługa wie, kto pyta, a nikt inny nie może ponownie użyć żądania. Duże obiekty wysyła się w częściach (**multipart upload**, wysyłanie wieloczęściowe), a każdą część można ponawiać niezależnie.

**API S3** to interfejs HTTP usługi Amazon Simple Storage Service (S3). Stał się de facto standardem magazynu obiektów: implementuje go wielu dostawców (na przykład Backblaze B2, Cloudflare R2, Wasabi oraz Google Cloud Storage w trybie interoperacyjności) i serwery open source (Ceph RADOS Gateway, SeaweedFS, Garage), a także emulatory do testów, takie jak Moto, którego używasz w laboratorium. Te same SDK i narzędzia wiersza poleceń działają z każdym z nich; zmienia się tylko adres URL punktu końcowego i klucze. Każda implementacja obejmuje inny podzbiór funkcji, więc funkcje, na których polegasz, trzeba przetestować.

> [!NOTE]
> „Zgodny z S3” to deklaracja, a nie certyfikat. Podstawowe wywołania (tworzenie bucketu, put, get, list, delete) działają prawie wszędzie. Wersjonowanie, reguły cyklu życia, polityki bucketów, opcje szyfrowania i powiadomienia o zdarzeniach różnią się między implementacjami. Zanim zaczniesz polegać na jakiejś funkcji, sprawdź stronę zgodności dostawcy.

Wiele nowoczesnych magazynów obiektów, w tym Amazon S3 od grudnia 2020 r., zapewnia **silną spójność odczytu po zapisie** (strong read-after-write consistency): po udanym `PUT` kolejne `GET` lub `LIST` zwraca nowe dane. Starsze systemy i niektóre serwery zgodne z S3 zapewniały jedynie spójność ostateczną, więc to również trzeba sprawdzić.

> [!CHECK]
> Bucket zawiera klucze `logs/2026/01.txt` i `logs/2026/02.txt`. Usuwasz oba obiekty. Co dzieje się z folderem `logs/`?
>
> - [ ] Zostaje jako pusty folder i trzeba go usunąć osobno
> - [ ] Usuwanie kończy się błędem, bo folder nie jest pusty
> - [x] Nic nie zostaje: `logs/` był tylko wspólnym prefiksem w nazwach kluczy, a nie obiektem
> - [ ] Przenosi się do folderu kosza wewnątrz bucketu
>
> Magazyn obiektowy ma płaską przestrzeń nazw. Ukośniki są zwykłymi znakami w kluczu, a konsole jedynie rysują foldery, grupując klucze o wspólnym prefiksie.

### Trwałość, dostępność i ochrona danych
Dwa podobnie brzmiące słowa obiecują różne rzeczy.

- **Trwałość** (durability) to prawdopodobieństwo, że dane nie zostaną utracone ani uszkodzone w czasie.
- **Dostępność** (availability) to część czasu, w której usługa odpowiada na żądania.

Dostawcy często podają trwałość jako „jedenaście dziewiątek”: 99,999999999%. Zwykle jest to wartość roczna na obiekt. Szansa utraty któregokolwiek obiektu w ciągu roku to około 1 do 100 miliardów, więc przy 10 milionach przechowywanych obiektów należałoby oczekiwać utraty jednego mniej więcej raz na 10 000 lat. Dostępność jest znacznie niższa i jest innym rodzajem obietnicy: 99,9% dopuszcza około 8,8 godziny przestoju rocznie, 99,99% około 53 minuty.

Czego jedenaście dziewiątek **nie oznacza**:

- Nie oznacza, że dane są osiągalne w tej chwili. Awaria czyni dane niedostępnymi, ale nie utraconymi.
- Nie chroni przed własnymi błędami: jeśli obiekt zostanie usunięty lub nadpisany albo zniknie bucket (z Twojej ręki lub ręki atakującego), usługa trwale zachowa ten skutek.
- To cel projektowy, oparty na statystycznym modelu awarii dysków, a nie gwarancja umowna. Umowy o poziomie usług (service-level agreement, SLA) zwykle oferują kredyty usługowe za dostępność, a nie odzyskanie danych.
- Nie obejmuje zdarzeń skorelowanych, których model nie uwzględnia, takich jak błąd oprogramowania, pomyłka operatora albo utrata konta w chmurze.

> [!NOTE]
> Dokładne wartości trwałości i dostępności oraz to, co wypłaca SLA, różnią się w zależności od dostawcy, klasy magazynu i regionu, a także się zmieniają. Zamiast polegać na liczbie, którą ktoś zapamiętał, przeczytaj aktualną dokumentację dostawcy.

Dostawcy osiągają wysoką trwałość, trzymając dane nadmiarowo w niezależnych domenach awarii: dyskach, serwerach, szafach i **strefach dostępności** (availability zones, osobnych centrach danych w jednym regionie). Stosują dwie główne techniki.

**Replikacja** przechowuje kilka pełnych kopii, na przykład trzy kopie w trzech strefach. Jest prosta, odczyty są szybkie (obsłuży je dowolna kopia), a utraconą kopię po prostu kopiuje się na nowo. Kosztem jest przestrzeń: trzy kopie to 3x surowej pojemności.

**Kodowanie z korekcją** (erasure coding) dzieli obiekt na *k* fragmentów danych i oblicza z nich *m* fragmentów parzystości, zwykle kodem Reeda-Solomona. Dowolne *k* z *k + m* fragmentów wystarcza do odtworzenia obiektu. Przy 4 fragmentach danych i 2 parzystości (zapisywane „4+2”) system przetrwa utratę dowolnych dwóch fragmentów, przechowując tylko 1,5x danych. Kompromisem są czas procesora (central processing unit, CPU) na kodowanie, większy ruch sieciowy przy odbudowie utraconego fragmentu i dodatkowe opóźnienie dla małych obiektów (wiele systemów replikuje małe lub często używane dane, a kodowanie z korekcją stosuje do dużych lub rzadko używanych).

![Po lewej replikacja: obiekt 12 MB jest przechowywany jako trzy pełne kopie, po jednej w strefie A, strefie B i strefie C; narzut 3x, przetrwa utratę 2 kopii, prosta i szybkie odczyty. Po prawej kodowanie z korekcją z 4 fragmentami danych i 2 parzystości: ten sam obiekt jest podzielony na sześć fragmentów po 3 MB, D1 do D4 to dane, a P1 i P2 parzystość; D2 i P1 są pokazane jako utracone, a obiekt jest odbudowywany z pozostałych czterech; narzut 1,5x, dowolne 4 z 6 fragmentów odtwarzają obiekt](../../../assets/diagrams/storage-replication-erasure.pl.svg)

*Rysunek 2. Replikacja kupuje prostotę kosztem pojemności; kodowanie z korekcją daje podobną ochronę przy połowie narzutu.*

Wolumeny blokowe są zwykle replikowane w obrębie jednej strefy, więc wolumen przetrwa awarię dysku, ale nie utratę strefy. Do ochrony na poziomie strefy kopiuje się dane gdzie indziej (migawki, replikacja do innego regionu).

> [!CHECK]
> Dostawca deklaruje trwałość 99,999999999% dla bucketu. Przez pomyłkę uruchamiasz skrypt, który usuwa z niego wszystkie obiekty. Co ta liczba mówi o odzyskaniu danych?
>
> - [ ] Dostawca przywróci wszystkie obiekty, bo dane nie mogą zostać utracone
> - [ ] Obiekty pozostają do odzyskania tak długo, jak istnieje bucket
> - [x] Nic: trwałość dotyczy utraty sprzętu, a usługa trwale przechowuje także Twoje usunięcie
> - [ ] Liczy się tu tylko wartość dostępności
>
> Trwałość chroni przed awarią dysków, serwerów i stref. Nie cofa usunięć ani nadpisań wykonanych ważnymi poświadczeniami. Robią to wersjonowanie i kopie zapasowe.

### Klasy magazynu, wersjonowanie i reguły cyklu życia
Nie wszystkie dane są czytane równie często. Wczorajsze wysyłki czyta się codziennie; siedmioletni dziennik audytu prawie nigdy. **Klasa magazynu** (storage class, czyli **warstwa**, tier) pozwala płacić zależnie od tego, jak często korzysta się z danych. Nazwy różnią się u dostawców (Amazon S3 Standard, Standard-IA i Glacier; Azure Hot, Cool i Archive; Google Standard, Nearline, Coldline i Archive), ale model jest ten sam:

| Warstwa | Koszt przechowywania | Odczyt | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|---|
| Gorąca / standardowa | Najwyższy | Bezpłatny lub bardzo tani, milisekundy | Aktywne dane, strony WWW, zasoby aplikacji |
| Rzadki dostęp / chłodna | Niższy | Opłata za odczyt za GB, nadal milisekundy | Kopie zapasowe czytane od czasu do czasu, starsze multimedia |
| Archiwalna / zimna | Najniższy | Wyższa opłata za odczyt, minuty do godzin (najpierw żądanie przywrócenia) | Dokumenty zgodności, kopie długoterminowe |

Chłodniejsze warstwy przenoszą koszt z przechowywania na odczyt: tanio za gigabajt miesięcznie, ale z opłatami za odczyt, **minimalnym czasem przechowywania** (wcześniejsze usunięcie nadal jest płatne), czasem **minimalnym rozmiarem obiektu** i wolniejszym pierwszym dostępem. Archiwizacja zbioru danych czytanego co tydzień może kosztować więcej niż trzymanie go w warstwie gorącej. Trwałość jest zwykle taka sama w różnych klasach; różnią się dostępność i odczyt.

> [!NOTE]
> Ceny, minimalne czasy przechowywania, minimalne rozmiary i czasy odczytu zmieniają się i różnią u dostawców, więc ta lekcja ich nie podaje. Zanim przeniesiesz dane do chłodniejszej warstwy, zawsze sprawdź aktualny cennik i zamodeluj własny wzorzec dostępu.

Automatyzuje to **reguła cyklu życia** (lifecycle rule). Politykę zapisuje się raz, a usługa ją stosuje: „pod `tmp/` usuwaj obiekty 30 dni po utworzeniu”; „przenoś obiekty do warstwy chłodnej po 60 dniach, a do archiwalnej po 365”; „usuwaj nieaktualne wersje po 90 dniach”. Reguły dopasowują obiekty według prefiksu, tagu lub rozmiaru. Działają w tle, zwykle raz dziennie, więc obiekt może istnieć nieco dłużej niż dokładnie ustawiony czas.

**Wersjonowanie** (versioning) chroni przed nadpisaniem i usunięciem. Po jego włączeniu na buckecie każdy `PUT` na istniejący klucz tworzy nową **wersję** z własnym identyfikatorem wersji zamiast zastępować obiekt, a stare wersje pozostają. Zwykły `DELETE` nie usuwa danych: dodaje **znacznik usunięcia** (delete marker), zerobajtowy zastępnik, który staje się bieżącą wersją. Ponieważ bieżącą wersją jest znacznik usunięcia, `GET` zwraca „nie znaleziono”, a klucz znika ze zwykłych list, ale wcześniejsze wersje są nienaruszone. Aby cofnąć usunięcie, usuwa się znacznik albo kopiuje starszą wersję z powrotem, tak by stała się bieżąca. Aby naprawdę wymazać dane, usuwa się konkretny identyfikator wersji.

![Cztery kroki na buckecie z włączonym wersjonowaniem. 1: PUT notes.txt tworzy wersję v1. 2: ponowny PUT notes.txt tworzy wersję v2. 3: DELETE notes.txt dodaje znacznik usunięcia. 4: skopiowanie v1 z powrotem tworzy wersję v4, kopię v1. Po kroku 3 bucket zawiera znacznik usunięcia (bieżący), v2 i v1, a GET zwraca 404 Not Found, chociaż v1 i v2 nadal istnieją. Po kroku 4 zawiera v4 (bieżąca), znacznik usunięcia, v2 i v1, a GET zwraca zawartość v1](../../../assets/diagrams/storage-versioning.pl.svg)

*Rysunek 3. Przy wersjonowaniu usunięcie tylko ukrywa obiekt za znacznikiem. Przywrócenie oznacza ponowne uczynienie starszej wersji bieżącą.*

Wersjonowanie ma swój koszt: każda wersja jest przechowywana i rozliczana. Połącz je z regułą cyklu życia, która wygasza nieaktualne wersje po określonej liczbie dni, bo inaczej bucket będzie rósł bez końca. W Amazon S3 wersjonowania po włączeniu nie można wyłączyć, można je tylko zawiesić; sprawdź u swojego dostawcy.

> [!CHECK]
> Wersjonowanie jest włączone. Wysyłasz `notes.txt` dwa razy, a potem usuwasz go zwykłym żądaniem usunięcia. Co zawiera bucket?
>
> - [ ] Nic: usunięcie kasuje wszystkie wersje
> - [ ] Tylko drugą wersję, bo pierwsza została nadpisana
> - [x] Obie wersje oraz znacznik usunięcia, przez który klucz wygląda na usunięty
> - [ ] Jedną kopię pliku w warstwie archiwalnej
>
> Usunięcie w buckecie z wersjonowaniem dodaje znacznik usunięcia. Zwykłe odczyty widzą „nie znaleziono”, ale obie wersje pozostają, dopóki nie zostaną usunięte po identyfikatorze wersji albo wygaszone przez regułę cyklu życia.

### Udostępnianie obiektów i kontrola dostępu
Nowy bucket jest **prywatny**: czytać go może tylko konto, które jest jego właścicielem, oraz podmioty, którym nadało dostęp. (Tożsamościami, rolami i politykami zajmuje się [moduł 07](../07-cloud-iam/README.pl.md).) Są trzy sposoby wpuszczenia innych, od najbezpieczniejszego do najbardziej ryzykownego.

**Podpisany z góry adres URL** (pre-signed URL) daje czasowy dostęp do jednego obiektu bez udostępniania poświadczeń. Aplikacja używa swojego tajnego klucza, aby obliczyć podpis metody HTTP, ścieżki obiektu i czasu wygaśnięcia, i dołącza go do adresu URL. Każdy, kto ma ten adres, może wykonać tę jedną operację (zwykle `GET` lub `PUT`) do jego wygaśnięcia. Podpisywanie odbywa się lokalnie, bez wywołania usługi. Usługa sprawdza podpis, czas wygaśnięcia i to, czy podpisujący nadal ma prawo czytać obiekt. Typowe zastosowania: link do pobrania w e-mailu albo umożliwienie przeglądarce wysłania zdjęcia prosto do bucketu zamiast przez własny serwer. Czas ważności warto ustawiać krótki, adres traktować jak sekret (trafia do logów i historii przeglądarki) i pamiętać, że może przestać działać wcześniej, jeśli poświadczenia podpisujące są tymczasowe i wygasną jako pierwsze.

![Sekwencja z trzema stronami: aplikacja, która ma poświadczenia, usługa magazynu obiektów, której bucket pozostaje prywatny, i odbiorca bez poświadczeń. 1: aplikacja podpisuje lokalnie swoim tajnym kluczem metodę, ścieżkę i czas wygaśnięcia; do usługi nie jest wysyłane żadne żądanie. 2: udostępnia adres URL, ważny 5 minut, odbiorcy. 3: odbiorca wysyła GET z podpisem w ciągu zapytania; usługa ponownie oblicza podpis, sprawdza czas wygaśnięcia i to, czy podpisujący może czytać obiekt. 4: usługa odpowiada 200 OK z bajtami obiektu albo 403 Forbidden, jeśli adres wygasł lub został zmieniony](../../../assets/diagrams/storage-presigned-url.pl.svg)

*Rysunek 4. Podpisany z góry adres URL to uprawnienie okaziciela: używać go może każdy, kto go ma, do wygaśnięcia, a bucket nigdy nie musi stawać się publiczny.*

**Polityka bucketu** (bucket policy) to dokument JavaScript Object Notation (JSON) dołączony do bucketu, który mówi, kto może co robić z którymi obiektami: podmioty, akcje (takie jak `s3:GetObject`), zasoby i opcjonalne warunki. Służy do trwałych reguł, na przykład „to inne konto może czytać `reports/*`” albo „odrzucaj każde żądanie, które nie idzie przez HTTPS”. To polityka oparta na zasobie; polityki oparte na tożsamości, dołączone do użytkowników i ról, działają obok niej.

**Publiczny bucket** (lub publiczny obiekt) może czytać każdy w Internecie, bez podpisu, ponieważ polityka lub lista kontroli dostępu (access control list, ACL) przyznaje dostęp podmiotowi `*` („wszyscy”). To najczęstsza przyczyna wycieków danych w chmurze: polityka przeznaczona dla obrazów strony WWW, zastosowana zbyt szeroko, ujawnia eksporty danych klientów; automatyczne skanery nieustannie szukają otwartych bucketów. Aby temu zapobiec, dostawcy oferują **block public access** (blokadę dostępu publicznego), przełącznik na poziomie bucketu (a często konta lub organizacji), który unieważnia każdą politykę lub ACL, które uczyniłyby dane publicznymi. Warto zostawić go włączonego wszędzie i wyłączać tylko dla bucketu, który celowo jest publiczną stroną WWW, najlepiej za siecią dostarczania treści (content delivery network, CDN), a nie serwowaną bezpośrednio z bucketu.

> [!CHECK]
> Partner musi dziś po południu pobrać jeden raport z Twojego prywatnego bucketu. Nie ma u Ciebie konta. Jaka jest najbezpieczniejsza opcja?
>
> - [ ] Upublicznić cały bucket i wysłać link
> - [ ] Podać swój klucz dostępu i tajny klucz, aby mógł użyć CLI
> - [x] Wygenerować podpisany z góry adres URL dla tego jednego obiektu z krótkim czasem ważności
> - [ ] Dodać politykę bucketu, która pozwala podmiotowi `*` czytać wszystko
>
> Podpisany z góry adres URL daje jedną operację na jednym obiekcie przez ograniczony czas, używając Twojego podpisu, ale nigdy nie ujawniając kluczy, a bucket pozostaje prywatny.

### Migawki, kopie zapasowe i szyfrowanie
**Migawka** (snapshot) to kopia wolumenu (lub udziału plików) z określonej chwili, wykonana bez jego odłączania. Migawki są zwykle przyrostowe: po pierwszej zapisywane są tylko zmienione bloki, więc są szybkie i tanie. To szybki sposób na wycofanie zmian po nieudanej aktualizacji albo na sklonowanie dysku. Domyślnie jednak migawka znajduje się u tego samego dostawcy, na tym samym koncie i w tym samym regionie co wolumen. Migawka jest **spójna na poziomie awarii** (crash-consistent, jak po wyrwaniu kabla zasilania), chyba że wcześniej uspokoi się aplikację, na przykład zapisując na dysk dane bazy.

**Kopia zapasowa** (backup) to niezależna kopia, która przetrwa utratę oryginału *oraz* konta, regionu lub systemu, który go przechowywał. Różnica polega na domenie awarii: jeśli ten sam błąd, ransomware lub przejęcie konta może usunąć i dane, i ich kopie, to masz kopię, a nie kopię zapasową. Klasyczną wskazówką jest **reguła 3-2-1**:

- **3** kopie danych (oryginał plus dwie kopie zapasowe),
- na **2** różnych rodzajach magazynu lub usług,
- z **1** kopią poza lokalizacją (inny region, inny dostawca albo offline).

Współczesna praktyka dodaje niezmienną kopię (object lock lub write-once-read-many, „WORM”, czyli magazyn, którego nie można zmienić ani usunąć przed datą retencji) i przede wszystkim **testy odtwarzania**: kopia zapasowa, której nie odtworzono, jest nadzieją, a nie kopią zapasową. Migawki to dobra pierwsza warstwa, a reguła 3-2-1 wymaga więcej.

**Szyfrowanie danych w spoczynku** (encryption at rest) chroni przechowywane dane: jeśli ktoś zdobędzie dyski lub kopię magazynu, otrzyma szyfrogram. Magazyn w chmurze może szyfrować każdy obiekt i wolumen kluczem symetrycznym (zwykle Advanced Encryption Standard, AES, z 256 bitami). Różnica polega na tym, kto przechowuje klucz:

| Model kluczy | Kto zarządza kluczem | Uwagi |
|---|---|---|
| Klucze zarządzane przez dostawcę | Dostawca, w sposób przezroczysty | Często włączone domyślnie; bez konfiguracji; nie można kontrolować ani audytować użycia klucza |
| Klucze zarządzane przez klienta | Ty, w **usłudze zarządzania kluczami (key management service, KMS)** dostawcy | Ustalasz politykę klucza, rotujesz go i widzisz każde użycie w dzienniku audytu; wyłączenie lub usunięcie klucza czyni dane nieczytelnymi |
| Klucze po stronie klienta lub dostarczane przez klienta | Ty, poza dostawcą | Dostawca nigdy nie widzi jawnego klucza ani danych; najsilniejsza kontrola, ale klucz trzeba bezpiecznie przechowywać, bo inaczej dane przepadną |

Usługi stosują **szyfrowanie kopertowe** (envelope encryption): unikalny klucz danych szyfruje każdy obiekt, a klucz KMS szyfruje („opakowuje”) klucz danych. Do KMS trafia tylko mały opakowany klucz, co przyspiesza działanie i zostawia klucz główny wewnątrz usługi. Szyfrowanie w spoczynku nie powstrzymuje uprawnionego użytkownika przed odczytem danych: usługa odszyfrowuje je dla każdego, komu polityka na to pozwala, więc chroni przed kradzieżą nośników i niektórymi zagrożeniami wewnętrznymi, a nie przed błędnie ustawionymi uprawnieniami.

**Szyfrowanie w tranzycie** (encryption in transit) chroni dane w sieci. Do każdego wywołania API magazynu używa się **Transport Layer Security (TLS)**, protokołu stojącego za HTTPS (TLS 1.3 to RFC 8446), a sieciowe udziały plików montuje się z włączonym szyfrowaniem (NFS przez TLS, szyfrowanie SMB). Bez tego każdy na trasie może odczytać lub zmienić dane. Większość dostawców może to wymusić polityką bucketu, która odrzuca zwykły HTTP.

> [!CHECK]
> Dla Twojego wolumenu codziennie robiona jest migawka, przechowywana na tym samym koncie i w tym samym regionie. Atakujący ze skradzionymi poświadczeniami administratora usuwa wolumen. Dlaczego migawka nie jest wystarczającą kopią zapasową?
>
> - [ ] Migawek nie można przywracać do nowych wolumenów
> - [ ] Migawki są zawsze niezaszyfrowane
> - [x] Te same poświadczenia mogą usunąć także migawki: kopia ma wspólną domenę awarii
> - [ ] Migawki są przechowywane tylko 24 godziny
>
> Kopia zapasowa musi przetrwać utratę konta lub regionu, w którym znajduje się oryginał. Reguła 3-2-1 wymaga co najmniej jednej kopii gdzie indziej, najlepiej niezmiennej.

## Jak to działa
Prześledź jedno wysłanie i jedno pobranie prywatnego obiektu, aby elementy ułożyły się w całość.

1. **Klient podpisuje żądanie.** Zestaw narzędzi programistycznych (software development kit, SDK) lub interfejs wiersza poleceń (command-line interface, CLI) buduje żądanie HTTP, haszuje jego nagłówki i treść i podpisuje je Twoim tajnym kluczem (zwykle stosuje się AWS Signature Version 4). Tajny klucz nigdy nie jest wysyłany; wysyłany jest podpis i identyfikator klucza dostępu.
2. **Usługa uwierzytelnia i autoryzuje.** Odnajduje Twój sekret po identyfikatorze klucza dostępu, ponownie oblicza podpis, a następnie ocenia polityki oparte na tożsamości, politykę bucketu i block public access, aby zdecydować, czy ta akcja jest dozwolona.
3. **Dane są umieszczane i chronione.** Usługa dzieli obiekt, zapisuje repliki lub fragmenty z kodowaniem z korekcją na dyskach w kilku strefach, a metadane zapisuje w indeksie. Jeśli wersjonowanie jest włączone, rejestruje nowy identyfikator wersji.
4. **Usługa odpowiada.** Dopiero gdy wystarczająca liczba fragmentów jest bezpiecznie zapisana, zwraca `200 OK` i **ETag** (identyfikator zawartości, przy prostych wysyłkach często jej skrót Message-Digest 5, MD5), więc udane wysłanie jest już trwałe.
5. **Pobranie odwraca ścieżkę.** Usługa sprawdza podpis (albo podpis w ciągu zapytania podpisanego z góry adresu URL) i uprawnienia, odczytuje tyle fragmentów, by odtworzyć obiekt, i przesyła go z powrotem przez TLS. Dla obiektu w warstwie archiwalnej pierwszą odpowiedzią jest błąd, dopóki nie zażąda się przywrócenia.

W tym czasie zadania w tle stosują reguły cyklu życia, przenoszą obiekty między warstwami, wygaszają stare wersje i naprawiają utracone fragmenty.

> [!CHECK]
> Kiedy w przepływie wysyłania usługa mówi klientowi `200 OK`?
>
> - [ ] Natychmiast po nadejściu pierwszego bajtu, a resztę zapisuje później
> - [x] Gdy obiekt został zapisany nadmiarowo, tak że sukces oznacza już trwałość
> - [ ] Gdy przetworzy go codzienne zadanie cyklu życia
> - [ ] Dopiero gdy odczyta go drugi klient
>
> Magazyny obiektów potwierdzają zapis dopiero po bezpiecznym zapisaniu wystarczającej liczby kopii lub fragmentów. Zadania cyklu życia i przenoszenie między warstwami odbywają się później, w tle.

## Przykład praktyczny
Projektujesz magazyn dla aplikacji do udostępniania zdjęć z początku lekcji. Ma 2 TB zdjęć, przybywa 100 GB miesięcznie, bazę danych PostgreSQL i współdzielony folder z szablonami konfiguracji.

| Dane | Magazyn | Klasa i ochrona | Dlaczego |
|---|---|---|---|
| Zdjęcia i miniatury | Bucket magazynu obiektów `photos-prod` | Standard przez 30 dni, potem rzadki dostęp przez regułę cyklu życia; wersjonowanie włączone; nieaktualne wersje wygasają po 90 dniach | Dużo odczytów, ogromny wolumen, brak edycji w miejscu. Użytkownicy wysyłają przez podpisane z góry adresy URL `PUT`; pobrania idą przez CDN |
| Dane PostgreSQL | Wolumen blokowy na instancji bazy danych | Codzienna migawka; co tydzień kopia do innego regionu | Wymaga małego opóźnienia i IOPS; jeden zapisujący |
| Szablony konfiguracji | Udział plików | Codzienna migawka | Kilka serwerów aplikacji montuje go i edytuje pliki w miejscu |
| Kopie zapasowe | Osobny bucket na innym koncie i w innym regionie | Warstwa archiwalna, object lock na 30 dni | Spełnia regułę 3-2-1: przetrwa usunięcie głównego konta |

Sprawdźmy liczby. Przechowywanie 2 TB zdjęć w trzech replikach wymaga 6 TB surowego dysku (3x). Kod z korekcją 4+2 potrzebuje 3 TB (1,5x), więc przy tej samej ochronie przechowuje się o połowę mniej. Jeśli docelowa dostępność magazynu obiektów wynosi 99,9%, należy zaplanować do około 8,8 godziny rocznie, w których wysyłanie może zawodzić: aplikacja powinna ponawiać próby i pokazać przyjazny komunikat, a nie gubić zdjęcia. Trwałość zdjęć to osobna sprawa: usunięcie prefiksu przez inżyniera chroni wersjonowanie, a utratę całego konta kopia na innym koncie.

Szyfrowanie: bucket używa klucza zarządzanego przez klienta w KMS, aby zespół bezpieczeństwa kontrolował politykę klucza i widział każde jego użycie w dzienniku audytu; wolumen bazy danych używa domyślnego klucza zarządzanego przez dostawcę. Cały ruch idzie przez HTTPS, a block public access jest włączony dla całego konta.

## Typowe błędy
- **Traktowanie trwałości jak kopii zapasowej** — jedenaście dziewiątek chroni przed utratą sprzętu, a nie przed własnym `DELETE`. Włącz wersjonowanie i trzymaj niezależną kopię.
- **Publiczny przez przypadek** — jedna zbyt szeroka polityka z `Principal: "*"` lub ACL ujawnia dane. Zostaw block public access włączony i przeglądaj polityki.
- **Oczekiwanie folderów** — w magazynie obiektowym „foldery” to prefiksy. Zmiana nazwy jednego przepisuje każdy obiekt pod nim, a pusty folder nie istnieje.
- **Wersjonowanie bez cyklu życia** — każde nadpisanie jest rozliczane w nieskończoność, dopóki reguła nie wygasi nieaktualnych wersji.
- **Archiwizowanie danych, z których nadal się korzysta** — opłaty i opóźnienia odczytu mogą kosztować więcej niż pozostanie w warstwie gorącej. Najpierw zamodeluj wzorce dostępu.
- **Montowanie jednego wolumenu blokowego na dwóch serwerach** — zwykły system plików, jak ext4, nie jest przystosowany do równoczesnych zapisujących i ulegnie uszkodzeniu. Użyj magazynu plikowego albo systemu plików klastrowego.
- **Brak testów odtwarzania** — kopie zapasowe zawodzą po cichu. Odtwarzaj według harmonogramu.
- **Długo ważne podpisane z góry adresy URL** — adres ważny przez dni to hasło w pliku logu. Ustawiaj minuty, nie dni.

## Kwestie bezpieczeństwa
- **Najmniejsze uprawnienia i brak dostępu publicznego.** Przyznawaj najwęższe akcje na najwęższych prefiksach, nigdy nie umieszczaj kluczy dostępu w kodzie ani repozytoriach i, gdy to możliwe, używaj krótkotrwałych poświadczeń z ról. Włącz block public access na poziomie konta.
- **Monitorowanie i audyt.** Włącz logowanie dostępu i dziennik audytu dostawcy dla bucketu oraz dla użycia kluczy KMS. Ustaw alerty na zmiany polityk bucketów i na nowy dostęp publiczny.
- **Ochrona przed ransomware i pomyłkami.** Włącz wersjonowanie, wymagaj uwierzytelniania wieloskładnikowego (multi-factor authentication, MFA) przy trwałych usunięciach tam, gdzie jest dostępne, używaj object lock dla kopii zapasowych i trzymaj kopię na osobnym koncie.
- **Szyfrowanie wszędzie.** Stosuj TLS dla całego ruchu i szyfrowanie w spoczynku. Dla danych wrażliwych używaj kluczy zarządzanych przez klienta, ogranicz krąg osób, które mogą ich używać lub je usuwać, i pamiętaj, że usunięcie klucza trwale niszczy chronione nim dane (nazywa się to crypto-shredding: przydatne, gdy trzeba wymazać dane, niebezpieczne przy przypadkowym użyciu).
- **Podpisane z góry adresy URL jako sekrety.** Krótki czas ważności, jeden obiekt, jedna operacja; nie loguj ich i nie rozsyłaj szeroko.
- **Uwzględnienie modelu współdzielonej odpowiedzialności.** Dostawca zabezpiecza usługę; do Ciebie należą konfiguracja, klucze, uprawnienia i kopie zapasowe. Większość incydentów związanych z magazynem to błędna konfiguracja, a nie awaria dostawcy.
- **Stosowanie standardu.** NIST SP 800-209 zawiera wytyczne bezpieczeństwa dla infrastruktury magazynowej.

## Podsumowanie
- Magazyn blokowy to surowy wolumen dla jednej instancji (małe opóźnienie, IOPS); magazyn plikowy to współdzielony system plików (NFS lub SMB); magazyn obiektowy przechowuje całe obiekty w płaskim buckecie i jest dostępny przez HTTP, a API S3 jest de facto standardem.
- Trwałość oznacza, że dane nie są tracone; dostępność oznacza, że można do nich dotrzeć. Replikacja kopiuje całe obiekty; kodowanie z korekcją dzieli je na fragmenty danych i parzystości, co daje mniejszy narzut. Jedenaście dziewiątek nie chroni przed usunięciem.
- Klasy magazynu wymieniają tańsze przechowywanie na opłaty i opóźnienie odczytu. Reguły cyklu życia automatycznie przenoszą lub wygaszają dane. Wersjonowanie zamienia usunięcia w znaczniki usunięcia i zachowuje stare wersje.
- Udostępniaj przez podpisany z góry adres URL, a nie przez upublicznienie bucketu; zostaw block public access włączony.
- Migawka to szybka kopia z danej chwili; kopia zapasowa to niezależna kopia, która spełnia regułę 3-2-1 i ma przetestowane odtwarzanie.
- Szyfruj dane w spoczynku (klucze zarządzane przez dostawcę lub przez klienta w KMS) i w tranzycie (TLS). To, do kogo należy klucz, decyduje o tym, kto kontroluje dostęp do danych.

## Słowniczek
| Termin | Definicja |
|---|---|
| Magazyn blokowy | Magazyn udostępniany jako surowy wolumen bloków o stałym rozmiarze, który serwer formatuje systemem plików. |
| Wolumen | Urządzenie magazynu blokowego o stałym rozmiarze, podłączone do instancji. |
| System plików | Struktura (taka jak ext4, XFS lub NTFS), która porządkuje bloki w pliki i katalogi. |
| IOPS | Operacje wejścia/wyjścia na sekundę: ile odczytów i zapisów obsługuje wolumen. |
| Przepustowość | Liczba bajtów przesyłanych na sekundę; IOPS pomnożone przez rozmiar jednej operacji. |
| Opóźnienie | Czas, jaki trwa jedna operacja magazynu. |
| Magazyn plikowy | Współdzielony system plików udostępniany przez sieć, z katalogami, uprawnieniami i blokowaniem. |
| Network File System (NFS) | Protokół montowania zdalnych udziałów plików, popularny w Linuxie i Uniksie (NFSv4.1: RFC 8881). |
| Server Message Block (SMB) | Protokół udostępniania plików, popularny w Windows. |
| Semantyka POSIX | Zachowanie plików określone przez Portable Operating System Interface: częściowe aktualizacje, atomowa zmiana nazwy, uprawnienia i blokady. |
| Magazyn obiektowy | Przechowywanie całych obiektów z metadanymi w płaskich bucketach, dostępnych przez API HTTP. |
| Obiekt | Dane przechowywane w buckecie, wraz z kluczem i metadanymi. |
| Bucket | Nazwany kontener na obiekty w magazynie obiektowym. |
| Klucz | Unikalna nazwa obiektu w obrębie bucketu. |
| Metadane | Informacje o obiekcie: pola systemowe (rozmiar, typ zawartości, data) i własne pary klucz-wartość. |
| Płaska przestrzeń nazw | Schemat nazewnictwa bez hierarchii katalogów: klucze to pojedyncze ciągi znaków. |
| Prefiks | Początkowa część klucza, zwykle kończąca się na `/`, służąca do grupowania i wyświetlania obiektów jak folderów. |
| Multipart upload | Wysyłanie dużego obiektu w częściach, które można przesyłać i ponawiać niezależnie. |
| API S3 | Interfejs HTTP usługi Amazon S3, zaimplementowany przez wielu dostawców i serwery open source. |
| Silna spójność odczytu po zapisie | Gwarancja, że po udanym zapisie każdy późniejszy odczyt zwraca nowe dane. |
| Trwałość | Prawdopodobieństwo, że przechowywane dane nie zostaną utracone ani uszkodzone w czasie. |
| Dostępność | Część czasu, w której do usługi można dotrzeć i odpowiada na żądania. |
| Jedenaście dziewiątek | Wartość trwałości 99,999999999%, zwykle na obiekt na rok; cel projektowy, a nie ochrona przed usunięciem. |
| Umowa o poziomie usług (SLA) | Zobowiązanie dostawcy, zwykle dotyczące dostępności, oraz kredyty należne w razie jego niedotrzymania. |
| Strefa dostępności | Fizycznie oddzielne centrum danych, lub ich grupa, w obrębie regionu chmury. |
| Replikacja | Nadmiarowość przez przechowywanie kilku pełnych kopii danych. |
| Kodowanie z korekcją (erasure coding) | Nadmiarowość przez podział danych na k fragmentów danych plus m fragmentów parzystości, gdzie dowolne k odtwarza dane. |
| Klasa magazynu (warstwa) | Poziom ceny i wydajności, taki jak gorący, rzadki dostęp lub archiwalny. |
| Minimalny czas przechowywania | Najkrótszy okres, za który płaci się za obiekt w chłodniejszej warstwie, nawet jeśli usunie się go wcześniej. |
| Reguła cyklu życia | Automatyczna polityka, która przenosi lub usuwa obiekty według wieku, prefiksu lub tagu. |
| Wersjonowanie | Funkcja bucketu, która zachowuje każdą wersję obiektu zamiast go nadpisywać. |
| Wersja | Jeden zapisany stan obiektu, identyfikowany identyfikatorem wersji. |
| Znacznik usunięcia | Zastępnik, który staje się bieżącą wersją po usunięciu obiektu z wersjonowaniem; starsze wersje pozostają. |
| Podpisany z góry adres URL | Adres URL z wbudowanym podpisem i czasem wygaśnięcia, który daje jedną operację na jednym obiekcie. |
| Polityka bucketu | Polityka zasobu w JSON dołączona do bucketu, która zezwala lub odmawia podmiotom wykonywania akcji. |
| Publiczny bucket | Bucket, którego dane może czytać każdy w Internecie bez poświadczeń. |
| Block public access | Ustawienie, które unieważnia każdą politykę lub ACL, które uczyniłyby bucket albo jego obiekty publicznymi. |
| Lista kontroli dostępu (ACL) | Starsza lista uprawnień dla obiektu lub bucketu; lepiej stosować polityki. |
| Sieć dostarczania treści (CDN) | Sieć serwerów brzegowych, które buforują treści i serwują je blisko użytkowników. |
| Migawka | Zwykle przyrostowa kopia wolumenu lub udziału z danej chwili, domyślnie przechowywana obok oryginału. |
| Spójna na poziomie awarii (crash-consistent) | Kopia równoważna dyskowi w chwili utraty zasilania, bez zapisania danych aplikacji na dysk. |
| Kopia zapasowa | Niezależna kopia, która przetrwa utratę oryginału oraz jego konta, regionu lub systemu. |
| Reguła 3-2-1 | Trzymaj 3 kopie na 2 rodzajach magazynu, z 1 kopią poza lokalizacją. |
| Object lock / WORM | Write once, read many: uniemożliwia zmianę lub usunięcie obiektu do daty retencji. |
| Szyfrowanie w spoczynku | Szyfrowanie przechowywanych danych tak, by skradzione nośniki lub kopie były nieczytelne. |
| Usługa zarządzania kluczami (KMS) | Usługa, która tworzy, przechowuje, kontroluje i audytuje użycie kluczy szyfrujących. |
| Klucz zarządzany przez dostawcę | Klucz szyfrujący utworzony i kontrolowany przez dostawcę chmury. |
| Klucz zarządzany przez klienta | Klucz szyfrujący kontrolowany przez Ciebie w KMS, z własną polityką, rotacją i śladem audytowym. |
| Szyfrowanie kopertowe | Szyfrowanie danych kluczem danych, a następnie szyfrowanie tego klucza danych kluczem KMS. |
| Crypto-shredding | Czynienie danych nieodzyskiwalnymi przez zniszczenie klucza, który je szyfruje. |
| Transport Layer Security (TLS) | Protokół szyfrujący i uwierzytelniający połączenia sieciowe, takie jak HTTPS (TLS 1.3: RFC 8446). |
| ETag | Identyfikator zawartości obiektu zwracany przez usługę, przy prostych wysyłkach często skrót MD5. |
| Uwierzytelnianie wieloskładnikowe (MFA) | Wymaganie drugiego dowodu tożsamości oprócz hasła lub klucza. |

## Sprawdź swoją wiedzę
1. Kolega mówi: „Nasz bucket ma jedenaście dziewiątek trwałości, więc nie potrzebujemy kopii zapasowych”. Wyjaśnij dwa sposoby, w jakie dane mimo to mogą zostać utracone.
2. Trzeba przechowywać 500 TB danych badawczych, czytanych raz w roku. Porównaj warstwę gorącą z archiwalną. Co zmierzysz przed podjęciem decyzji?
3. Dlaczego `aws s3 rm` w buckecie z wersjonowaniem nie zwalnia żadnego miejsca i jak trwale usunąć dane?
4. Wyjaśnij, jak podpisany z góry adres URL pozwala przeglądarce wysłać zdjęcie prosto do prywatnego bucketu. Kto ma poświadczenia i co ogranicza szkody, jeśli adres wycieknie?
5. Twój zespół przechowuje migawki wolumenu bazy danych na tym samym koncie. Przeprojektuj to tak, by spełniało regułę 3-2-1, i powiedz, jak udowodnisz, że działa.
6. Specjalista ds. zgodności pyta, kto może czytać obiekty zaszyfrowane kluczami zarządzanymi przez dostawcę, a kto te zaszyfrowane kluczami zarządzanymi przez klienta. Co odpowiesz?

## Źródła
- [NIST SP 800-209](https://csrc.nist.gov/pubs/sp/800/209/final) — Security Guidelines for Storage Infrastructure.
- [Amazon S3 API reference](https://docs.aws.amazon.com/AmazonS3/latest/API/Welcome.html) — de facto standardowe API magazynu obiektów.
- [Amazon S3 User Guide: versioning, lifecycle, presigned URLs, Block Public Access](https://docs.aws.amazon.com/AmazonS3/latest/userguide/Welcome.html) — dokumentacja tych funkcji u jednego dostawcy.
- [RFC 8881](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc8881) — Network File System (NFS) Version 4 Minor Version 1 Protocol.
- [RFC 8446](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc8446) — The Transport Layer Security (TLS) Protocol Version 1.3.
- [RFC 9110](https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc9110) — HTTP Semantics.
- [NIST SP 800-57 Part 1](https://csrc.nist.gov/pubs/sp/800/57/pt1/r5/final) — Recommendation for Key Management.
- [SNIA Dictionary](https://www.snia.org/education/dictionary) — terminologia dotycząca magazynów danych.
